Giáo án Bài 27. Tham số của hàm

Huy động kinh nghiệm thực tế, nhận ra một phép tính có thể dùng chung cho nhiều giá trị khác nhau và dẫn vào khái niệm tham số, đối số.

HS đọc tình huống: Mẹ đưa 50000 đồng để mua đồ hết 18000 đồng. HS trả lời: Còn lại bao nhiêu tiền? Nếu số tiền đưa và số tiền chi thay đổi, em có cần viết lại phép tính không? GV gợi ý: Có cách nào để một công thức dùng được cho mọi lần đi chợ không?

HS nêu được: Phép tính còn lại = tổng số tiền - số tiền chi, công thức không đổi, chỉ thay giá trị. Từ đó nhận ra ý tưởng viết một hàm nhận hai dữ liệu thay đổi làm đầu vào.

Phân biệt được tham số với đối số; giải thích được đối số được ghép theo thứ tự vị trí và đổi thứ tự có thể làm đổi kết quả với phép trừ.

Nhóm cặp đôi làm Phiếu học tập số 1: (1) Trong định nghĩa def f(a, b), a và b là gì? Khi gọi f(8, 3), 8 và 3 là gì? (2) Chạy đoạn chương trình def f(a,b): return a-b, sau đó in f(8,3) và f(3,8), điền kết quả vào phiếu. (3) Hai kết quả có bằng nhau không? Vì sao? Dùng trang bài học NeoEdu (phần ví dụ) để đối chiếu.

Kiến thức HS rút ra: Tham số a, b là tên trong định nghĩa hàm; 8 và 3 là đối số khi gọi. Đối số được ghép theo vị trí: a nhận 8, b nhận 3. f(8,3) in ra 5 (8-3=5); f(3,8) in ra -5 (3-8=-5). Hai kết quả khác nhau vì phép trừ không giao hoán, nên không thể coi f(8,3) và f(3,8) luôn bằng nhau.

Nhận biết số lượng đối số phải phù hợp với định nghĩa; giải thích vì sao nên truyền dữ liệu rõ ràng thay vì dựa vào biến toàn cục.

GV trình chiếu hai đoạn: (a) def f(x): return 2*x, gọi f(7); (b) cùng hàm trên nhưng gọi f(7, 3). HS quan sát, dự đoán và kiểm tra kết quả. Sau đó thảo luận: Vì sao hàm nên nhận dữ liệu qua tham số thay vì đọc một biến toàn cục không khai báo trong hàm?

Kiến thức HS rút ra: f(7) in ra 14. Gọi f(7, 3) không đúng số lượng tham số của định nghĩa nên chương trình báo lỗi, vì vậy số lượng đối số phải phù hợp định nghĩa. Hàm nên nhận dữ liệu rõ ràng qua tham số để dễ đọc, dễ kiểm tra và tránh phụ thuộc bí mật vào biến ngoài hàm.

Củng cố cách xác định tham số, đối số, tính kết quả của hàm đơn giản và nhận biết nhận định đúng, sai.

HS làm nhanh các bài sau: (1) def f(a,b): return a-b; print(f(8,3)) in ra số nào? (2) Cũng hàm trên, print(f(3,8)) in ra số nào? (3) def f(x): return 2*x; print(f(7)) in ra số nào? (4) Trong def f(a, b), a và b là gì? A. Tham số; B. Đối số cụ thể đã truyền; C. Giá trị hàm đã trả; D. Tên của hai hàm khác. (5) f(8,3) và f(3,8) luôn bằng nhau cho mọi hàm. Đúng hay sai? (6) Sắp xếp các bước giải: Truyền đối số đúng thứ tự; Sử dụng giá trị trả về; Xác định ý nghĩa tham số; Tính trong hàm.

Đáp án: (1) 5; (2) -5; (3) 14; (4) A – tham số, vì a và b là tên khai báo trong định nghĩa hàm; (5) Sai, ví dụ phép trừ: f(8,3)=5 khác f(3,8)=-5; (6) Xác định ý nghĩa tham số → Truyền đối số đúng thứ tự → Tính trong hàm → Sử dụng giá trị trả về.

Viết được hàm có hai tham số, kiểm tra theo dữ liệu mẫu; nêu được điều kiện áp dụng của hàm tính tỉ lệ a/b và một ca không hợp lệ.

Bài 7: Viết hàm con_lai(tong, chi) trả về tiền còn lại sau khi chi; chạy với tong = 50000, chi = 18000 và giải thích kết quả. Bài 8: Nếu muốn hàm tính tỉ lệ a/b, nêu điều kiện của b và một ca không hợp lệ. Chạy thử trên máy (có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu).

Bài 7: def con_lai(tong,chi): return tong-chi; print(con_lai(50000,18000)) in ra 32000, vì 50000-18000=32000. Lập luận: đối số 50000 ghép với tong, 18000 ghép với chi; đổi thứ tự sẽ cho kết quả âm -32000 nên phải đúng thứ tự. Bài 8: điều kiện $b\neq 0$; ca hợp lệ a=6, b=2 cho kết quả 3; ca không hợp lệ a=6, b=0 phải được báo không hợp lệ, không được tự trả về giá trị giả.

Vận dụng hàm có tham số vào tình huống thực tế: tái sử dụng một hàm để tính tiền còn lại qua nhiều lần chi tiêu và tự kiểm tra kết quả.

Bạn An có 100000 đồng đầu tuần. Trong tuần, An mua ba lần: 18000, 25000 và 12000 đồng. Viết chương trình dùng hàm con_lai(tong, chi) để tính số tiền còn lại sau từng lần mua, in kết quả từng bước. Yêu cầu kiểm tra lại bằng tay ít nhất một bước.

Kết quả dự kiến: sau lần 1: 82000; sau lần 2: 57000; sau lần 3: 45000. Chương trình gọi hàm ba lần, mỗi lần truyền tổng hiện tại và số tiền chi; HS giải thích được vì sao tái sử dụng hàm giúp chương trình gọn và dễ kiểm tra.