AI đề xuất, con người quyết định
Lớp 7 · 1 tiết · Tư duy lấy con người làm trung tâm
Một hệ thống gợi ý chọn bạn đại diện lớp chỉ dựa vào số lần phát biểu. Em sẽ làm gì khi một bạn ít nói nhưng có ý tưởng rất tốt?
Em sẽ học được gì?
- 7.A1.1Giải thích được lí do con người cần giữ quyền ra quyết định khi sử dụng AI (ví dụ như bảo đảm công bằng: con người có thể xem xét hoàn cảnh và cảm xúc mà AI không hiểu được; bảo đảm an toàn: con người có thể ngăn chặn các hành động sai lệch hoặc nguy hiểm do AI gây ra; bảo vệ quyền lợi con người: không để AI xâm phạm quyền riêng tư, tự do hoặc phẩm giá cá nhân). Trang 29
- 7.A2.1Phân tích được các tác hại có thể xảy ra nếu con người cho phép AI đưa ra quyết định cuối cùng trong một số tình huống thực tế. Trang 30
Điểm dữ liệu không phải cả con người
Số lần phát biểu chỉ phản ánh một hành vi quan sát được. AI có thể bỏ qua khả năng lắng nghe, hoàn cảnh sức khỏe hoặc cơ hội được phát biểu. Giao quyết định cuối cùng cho máy có thể làm một bạn bị loại oan và không có người để giải thích. Không dùng hoạt động này để đánh giá bạn thật.
Quyền quyết định đi cùng trách nhiệm
Con người phải xem xét bằng chứng, hỏi ý kiến người bị ảnh hưởng, giải thích lựa chọn và cho phép phản hồi. Một đề xuất nhanh không đáng đổi lấy phẩm giá, sự công bằng hay an toàn. Với quyết định quan trọng, cần người chịu trách nhiệm có thể dừng hoặc sửa hệ thống.
Cùng làm: Hội đồng lớp giả định
Làm nhóm bốn trong một tiết 45 phút; tất cả hồ sơ dưới đây là hư cấu.
5 phút: đọc ba hồ sơ: An phát biểu 8 lần, chưa có ý tưởng; Bình phát biểu 2 lần, có kế hoạch rõ; Chi phát biểu 5 lần, muốn làm thư kí. Máy xếp An–Chi–Bình theo số lần phát biểu.
10 phút: liệt kê thông tin máy có và thông tin còn thiếu; dự đoán hai tác hại nếu máy tự bổ nhiệm.
15 phút: đóng vai hội đồng, người được đề xuất, người có quyền khiếu nại và người ghi biên bản. Thêm bước hỏi nguyện vọng rồi quyết định có điều kiện.
10 phút: vẽ luồng đề xuất → người xem xét → hỏi ý kiến → quyết định → phản hồi. 5 phút: mỗi em ghi lí do cần giữ quyền quyết định.
Dừng lại và suy nghĩ
- Nếu Bình không được phản hồi, điều gì có thể xảy ra?
- Có nên chỉ đổi sang chỉ số khác rồi vẫn để máy quyết định không? Vì sao?
Minh chứng cần ghi lại
Biên bản có hai tác hại, hai thông tin thiếu, luồng duyệt có người chịu trách nhiệm và lí do cá nhân về công bằng hoặc an toàn.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
In ba hồ sơ và dùng mũi tên giấy; không cần tài khoản hay dữ liệu của lớp thật.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/1 câu
- Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Vì sao số lần phát biểu chưa đủ để chọn đại diện?
- Câu 2Mức 2Tự luận
Nêu một hậu quả và một bước con người phải làm trước khi dùng bảng xếp hạng.
0 từ / tối đa 140
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Biên bản có hai tác hại, hai thông tin thiếu, luồng duyệt có người chịu trách nhiệm và lí do cá nhân về công bằng hoặc an toàn. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- In hồ sơ hư cấu và giấy vẽ luồng; không xếp hạng học sinh thật.
Tổ chức hoạt động
5 phút mở tình huống, 10 phút phân tích, 15 phút đóng vai, 10 phút đối chiếu, 5 phút phản hồi; yêu cầu giải thích chứ không bình chọn đáp án nhanh.
Câu hỏi thảo luận
- Ai chịu trách nhiệm khi đề xuất gây tổn thương?
- Thêm quyền phản hồi thay đổi quyết định thế nào?
Quan sát minh chứng
- Học sinh giải thích ít nhất một lí do giữ quyền ra quyết định gắn với người cụ thể.
- Học sinh phân tích được tác hại, không chỉ nói AI có thể sai; luồng có bước dừng và người duyệt.
Điều cần nhớ
AI hỗ trợ nhìn dữ liệu; con người giữ trách nhiệm xem bối cảnh, bảo vệ quyền lợi và quyết định.