Hỏi về an toàn và minh bạch
Lớp 6 · 1 tiết · Đạo đức AI
Một tính năng cá nhân hóa có thể tiện lợi nhưng cần thu thông tin. Ta dùng câu hỏi cụ thể để xem mức độ phù hợp, không kết luận chỉ từ câu “an toàn tuyệt đối”.
Em sẽ học được gì?
- 6.B1.1Chỉ ra được mặt tích cực và hạn chế của một số tính năng AI cụ thể (ví dụ: tính năng thu thập dữ liệu người dùng giúp AI đưa ra gợi ý chính xác hơn nhưng có thể ảnh hưởng đến quyền riêng tư). Trang 27
- 6.B2.1Đặt được một số câu hỏi đơn giản để kiểm tra tính an toàn và minh bạch của ứng dụng AI (ví dụ: “Công cụ này có an toàn không?”, “Công cụ này có thu thập thông tin cá nhân không?”, “Có thể tắt tính năng này không?”) và áp dụng các câu hỏi đó để nhận xét đơn giản về mức độ an toàn, phù hợp của một số công cụ AI. Trang 27
Một tính năng, hai mặt
Công cụ gợi ý bài tập có thể dựa trên lịch sử luyện tập để chọn nội dung phù hợp hơn. Cùng việc thu lịch sử đó tạo rủi ro nếu người dùng không biết dữ liệu được lưu hoặc dùng vào việc gì. Cần xét lợi ích cùng hạn chế của chính tính năng, không chỉ khen hay chê cả sản phẩm.
Câu hỏi cần câu trả lời kiểm tra được
Hỏi công cụ thu gì, thu để làm gì, ai có thể xem, có thể tắt tính năng hay không và hỏi ai khi có vấn đề. Nếu tờ mô tả không trả lời, ghi “chưa biết” và chưa dùng với dữ liệu riêng. Không tự suy ra “không thu dữ liệu” chỉ vì không nhìn thấy một ô nhập.
Cùng làm: Kiểm tra hai tờ mô tả
Tờ A giả: lưu lịch sử bài luyện để gợi ý, có nút tắt gợi ý, chưa nói thời gian lưu. Tờ B giả: “rất an toàn”, yêu cầu ảnh và giọng nói, không giải thích mục đích.
Viết tối thiểu bốn câu hỏi kiểm tra an toàn, thu dữ liệu, khả năng tắt và minh bạch.
Áp dụng cùng bộ câu hỏi cho A và B, ghi rõ đã biết/chưa biết.
Nêu một lợi ích và một hạn chế của tính năng A, không suy ra đã an toàn toàn diện.
Chọn dùng dữ liệu giả có giáo viên hỗ trợ, cần hỏi thêm, hoặc chưa dùng; giải thích bằng thông tin còn thiếu.
Dừng lại và suy nghĩ
- Vì sao có nút tắt gợi ý chưa chứng minh mọi dữ liệu đã bị xóa?
- Một câu quảng cáo khác câu trả lời minh bạch ở điểm nào?
Minh chứng cần ghi lại
Bảng hỏi áp dụng cho hai tờ mô tả, nhận xét lợi ích/hạn chế và quyết định phù hợp dựa trên điều biết và chưa biết.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Dùng nguyên hai tờ mô tả giả trên giấy; không mở, đăng kí hay kiểm tra dịch vụ thật bằng dữ liệu học sinh.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Tờ A không nói thời gian lưu lịch sử. Em nên ghi gì?
- Câu 2Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Câu hỏi nào kiểm tra tính minh bạch hơn?
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Bảng hỏi áp dụng cho hai tờ mô tả, nhận xét lợi ích/hạn chế và quyết định phù hợp dựa trên điều biết và chưa biết. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- In hai tờ mô tả hư cấu và bảng đã biết/chưa biết.
Tổ chức hoạt động
4 phút khởi động, 8 phút đọc, 16 phút kiểm tra, 5 phút tự luyện, 2 phút kết luận. Không thêm thông tin ngoài tờ mô tả để làm một phương án thành “đáp án luôn an toàn”.
Câu hỏi thảo luận
- Câu hỏi nào giúp người mới dùng hiểu rõ nhất?
- Một tính năng hữu ích có thể vẫn chưa phù hợp trẻ em vì sao?
Quan sát minh chứng
- Có câu hỏi về thu thập, mục đích và khả năng tắt.
- Nhận xét dựa trên dữ kiện, có mặt tích cực và hạn chế cùng phần chưa rõ.
Điều cần nhớ
Hỏi rõ dữ liệu, mục đích, quyền điều khiển và người hỗ trợ trước khi nhận xét độ an toàn của AI.