Hồ sơ người quyết định
Lớp 6 · 1 tiết · Thiết kế hệ thống AI
Hồ sơ cuối khóa không phải bài thi để máy chứng nhận năng lực. Em chọn minh chứng, giải thích điều đã kiểm tra và một thói quen sẽ giữ khi gặp AI.
Em sẽ học được gì?
- 6.A1.1Giải thích được AI là sản phẩm do con người tạo ra, lập trình và điều khiển để thực hiện những nhiệm vụ cụ thể; AI không tự sinh ra và không hoạt động độc lập với con người. Nêu được ví dụ về một số công cụ AI quen thuộc trong đời sống hằng ngày và chỉ ra được vai trò của con người trong việc tạo ra chúng. Trang 26
- 6.A1.2Trình bày được vai trò của AI chỉ là công cụ hỗ trợ hoạt động của con người; con người đưa ra quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm khi sử dụng AI. Trang 26
- 6.A1.3Thực hiện được việc kiểm tra lại một kết quả do AI đưa ra (đối chiếu với sách giáo khoa, nguồn tin cậy khác hoặc hỏi thầy cô) trước khi sử dụng, thể hiện thói quen “con người quyết định cuối cùng”. Trang 26
- 6.A3.1Nêu được ví dụ về tình huống con người ra quyết định với sự hỗ trợ của AI (ví dụ: trong y tế, AI gợi ý chẩn đoán, bác sĩ xem xét và quyết định phương án điều trị; trong giao thông, AI đề xuất lộ trình nhanh hơn, người lái xe cân nhắc trước khi lựa chọn). Thực hành ra quyết định trong một tình huống giả định có gợi ý của AI (nêu lại gợi ý của AI, cân nhắc và đưa ra lựa chọn của bản thân kèm lí do). Trang 26
- 6.A3.2Trình bày được lợi ích của AI trong việc hỗ trợ con người học hỏi, rèn luyện kĩ năng và mở rộng hiểu biết khi được sử dụng đúng cách, có mục đích rõ ràng. Sử dụng được một công cụ AI phù hợp lứa tuổi (trực tiếp hoặc theo hướng dẫn của giáo viên) để hỗ trợ một nhiệm vụ học tập đơn giản và nói lại được điều mình đã học thêm. Trang 26
- 6.A3.3Giải thích được dữ liệu cá nhân (hình ảnh, giọng nói, họ tên, địa chỉ, thông tin học tập, thói quen sử dụng mạng,...) là tài sản của mỗi người; chỉ chủ sở hữu mới có quyền quyết định việc chia sẻ hoặc cho phép sử dụng dữ liệu đó. Trang 27
- 6.A3.4Trình bày được khái niệm quyền riêng tư ở mức đơn giản; nêu được tác hại khi dữ liệu cá nhân bị sử dụng sai mục đích và ý nghĩa của việc bảo vệ quyền riêng tư đối với sự an toàn, danh dự và tự do của con người trong môi trường số. Nhận biết được một số cách ứng phó ban đầu khi có nguy cơ mất an toàn dữ liệu cá nhân (ví dụ: dừng chia sẻ; báo cho cha mẹ, thầy cô; báo cáo trên nền tảng). Trang 27
- 6.B1.1Chỉ ra được mặt tích cực và hạn chế của một số tính năng AI cụ thể (ví dụ: tính năng thu thập dữ liệu người dùng giúp AI đưa ra gợi ý chính xác hơn nhưng có thể ảnh hưởng đến quyền riêng tư). Trang 27
- 6.B2.1Đặt được một số câu hỏi đơn giản để kiểm tra tính an toàn và minh bạch của ứng dụng AI (ví dụ: “Công cụ này có an toàn không?”, “Công cụ này có thu thập thông tin cá nhân không?”, “Có thể tắt tính năng này không?”) và áp dụng các câu hỏi đó để nhận xét đơn giản về mức độ an toàn, phù hợp của một số công cụ AI. Trang 27
- 6.C1.1Giải thích được hai thành phần chính để huấn luyện (“dạy”) AI là dữ liệu (ví dụ: văn bản, hình ảnh) và thuật toán (phương pháp học từ dữ liệu). Mô tả được các bước hoạt động chính của một công cụ AI qua ví dụ đơn giản (ví dụ: trợ lí ảo nhận câu hỏi bằng giọng nói → chuyển giọng nói thành văn bản → xử lí để hiểu yêu cầu → tìm và đưa ra câu trả lời). Trang 27
- 6.C1.2Nêu được ví dụ về tác động tích cực và tác động tiêu cực của AI đối với cuộc sống của bản thân, gia đình. Trang 28
- 6.C2.1Phân biệt được công cụ, tính năng có ứng dụng AI và không ứng dụng AI qua các ví dụ gần gũi trong cuộc sống (ví dụ: trợ lí ảo có ứng dụng AI; máy tính bỏ túi không ứng dụng AI). Trang 28
- 6.C2.2Kể được tên và mô tả được chức năng chính của một số công cụ AI thông dụng (như trợ lí ảo; ứng dụng bản đồ; công cụ dịch thuật;…). Trang 28
- 6.C3.1Kể được tên một số công nghệ AI quen thuộc trong đời sống (ví dụ: nhận dạng hình ảnh, chuyển đổi giữa văn bản và giọng nói,...). Trang 28
- 6.D1.1Nêu được một số tình huống quen thuộc nên hoặc không nên sử dụng AI (ví dụ: nên dùng AI để luyện phát âm ngoại ngữ, tìm đường đi; không nên nhờ AI viết hộ bài văn, làm hộ bài tập vì làm giảm cơ hội tự rèn luyện, làm giảm khả năng tự suy nghĩ của bản thân; không nên dùng AI khi có cách giải quyết khác đơn giản và an toàn hơn). Trang 28
- 6.D2.1Trình bày được một số giới hạn của hệ thống AI so với con người qua các tình huống, công việc mà con người thực hiện phù hợp hơn (chẳng hạn như các công việc cần sự thấu hiểu cảm xúc, sáng tạo, ra quyết định trong tình huống phức tạp). Trang 29
Minh chứng kể được quá trình
Chọn phiếu gợi ý toán hoặc quyết định đường giả định: phải có đầu ra AI thật do giáo viên cung cấp, đối chiếu với nguồn và lựa chọn của em. Kèm sơ đồ dữ liệu/thuật toán, thẻ tính năng và câu hỏi an toàn từ các bài trước. Nếu thiếu một bằng chứng, ghi đúng chưa quan sát thay vì suy ra từ số câu trắc nghiệm.
Từ hiểu công cụ tới bảo vệ người
Một lời trình bày đầy đủ chỉ ra ai tạo và chịu trách nhiệm, công cụ giúp việc gì, giới hạn và hai mặt tác động. Kèm nguyên tắc dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư và bước ứng phó ban đầu. Lựa chọn dùng hoặc không dùng đều có thể hợp lí khi có mục đích, bằng chứng và sự an toàn.
Cùng làm: Trạm hồ sơ và phản hồi
Dùng bài đã lưu; không cần tải ảnh, giọng hay hồ sơ riêng. Có thể chép lại dữ kiện lớp nếu mất phiếu. Giáo viên dùng nhiệm vụ AI cố định ở bài trước khi cần có kết quả thật cho lớp.
Trạm hiểu hệ thống: chọn sơ đồ dữ liệu/thuật toán, ví dụ tính năng có/không AI và tên một công nghệ; giải thích người tạo và người dùng.
Trạm kiểm chứng: đưa phiếu AI thật, nói lại gợi ý, chỉ chi tiết đã đối chiếu, quyết định và điều học thêm; sửa một chỗ còn thiếu căn cứ.
Trạm an toàn: dùng tình huống giả chỉ dữ liệu cần bảo vệ, hai câu hỏi ứng dụng, một lợi ích/hạn chế và cách dừng/báo khi có nguy cơ.
Ghép các trạm thành hồ sơ; bạn hỏi về giới hạn và lúc không nên dùng AI. Giáo viên phản hồi điều đã quan sát, học sinh viết một thói quen cụ thể cho lần sau.
Dừng lại và suy nghĩ
- Minh chứng nào cho thấy em đã tự kiểm tra chứ không chỉ đọc AI?
- Còn nội dung nào em cần thêm cơ hội thể hiện?
Minh chứng cần ghi lại
Hồ sơ chọn lọc có sơ đồ, phiếu kiểm chứng/ra quyết định, thẻ an toàn, phản hồi và một điều chỉnh có lí do; không chấm điểm chứng nhận tự động.
Không có thiết bị? Vẫn học được.
Dùng các phiếu giấy, bản in đầu ra AI thật giáo viên đã chạy và trình bày miệng. Nếu chưa có đầu ra thật, vẫn hoàn thành các trạm hiểu/an toàn, ghi rõ chưa có minh chứng dùng AI; không biến câu giáo viên soạn thành kết quả AI.
Họ và tên: ........................................ Lớp: ........ Ngày: ................
Quan sát / sản phẩm của em:
Em đã kiểm tra bằng cách nào? Em sẽ thay đổi điều gì?
Em có dùng AI không? Nếu có, AI đã hỗ trợ phần nào?
Tự luyện để hiểu bài
Các câu hỏi dưới đây giúp em nhận phản hồi và thử lại. Số câu đúng không phải điểm chính thức, không thay thế minh chứng hoạt động hay nhận xét của giáo viên. Câu trả lời tự luyện chỉ lưu trên trình duyệt này.
Bài tập
Đã đúng 0/2 câu
- Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Minh chứng nào cho thấy đã kiểm tra một đầu ra?
- Câu 2Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án
Thói quen nào phù hợp sau khóa học?
Đang tải hồ sơ riêng tư…
Ghi lại điều em đã làm
Hồ sơ chọn lọc có sơ đồ, phiếu kiểm chứng/ra quyết định, thẻ an toàn, phản hồi và một điều chỉnh có lí do; không chấm điểm chứng nhận tự động. Không ghi địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu hoặc thông tin riêng tư của người khác.
Em có thể trình bày miệng với giáo viên, viết trên phiếu giấy hoặc ghi bằng lời ở đây. Người hướng dẫn có thể ghi giúp điều đã quan sát.
Lịch sử minh chứng của em trong bài
Hướng dẫn dành cho giáo viên
Học liệu mở — đọc và in không cần đăng nhập. Dùng quan sát thực hành để nhận xét, không quy đổi tự luyện thành điểm năng lực.
Chuẩn bị
- Phiếu ba trạm, bài đã lưu và bản in đầu ra thật của hai nhiệm vụ giáo viên nếu có.
Tổ chức hoạt động
4 phút chọn hồ sơ, 6 phút đọc, 18 phút ba trạm với lượt nói ngắn, 5 phút tự luyện, 2 phút kết luận. Tận dụng minh chứng đã có, không yêu cầu tạo mới toàn bộ trong một tiết; ghi từng nội dung quan sát được và cho học sinh nói/vẽ bổ sung.
Câu hỏi thảo luận
- Thói quen nào có thể áp dụng ngay không cần thiết bị?
- Ai sẽ giúp khi quyết định liên quan an toàn hoặc quyền riêng tư?
Quan sát minh chứng
- Học sinh dẫn minh chứng cụ thể cho hiểu hệ thống, kiểm chứng và an toàn.
- Phân biệt điều đã có bằng chứng với điều chưa biết; giữ quyết định cuối cùng ở con người.
Điều cần nhớ
Hiểu AI, dùng có mục tiêu, bảo vệ dữ liệu, kiểm chứng và chịu trách nhiệm là những thói quen cần thực hành lâu dài.