Công nghệ 12 — Công nghệ Điện–Điện tử / Lâm nghiệp–Thuỷ sản (hai nhánh lựa chọn)
Công nghệLớp 12Phần 3. Nhánh Điện–Điện tử (lựa chọn) · Phần một. Công nghệ điện · Chương III. Hệ thống điện trong gia đình

Bài 10. Thiết kế và lắp đặt mạch điện điều khiển trong gia đình

Mục tiêu bài học

  • Phân biệt được cực chung, dây chuyển mạch, kiểm tra nguội trong đúng điều kiện của bài.
  • Hoàn thành nhiệm vụ: Lập bảng kết quả dự kiến cho mô hình hai vị trí theo quy ước đề; phân biệt với quan sát thật.

Bài giảng

Nguyên lí, phân biệt và điều kiện áp dụng

Nhiệm vụ là điều khiển một đèn từ hai vị trí bằng hai công tắc ba cực. Mỗi công tắc có một cực chung nối được với một trong hai cực còn lại. Hai dây chuyển mạch liên kết hai công tắc; dòng chỉ đi qua đèn khi có đường kín. Trạng thái sáng phụ thuộc cả hai vị trí nên thay đổi bất kì công tắc nào cũng đổi trạng thái đèn. Không thể thay bằng hai công tắc thường nối tiếp mà vẫn đạt chức năng.

Phân tích nhiệm vụ, kiểm soát và thực hành an toàn

Quy trình học tập: xác định yêu cầu, vẽ nguyên lí và bố trí, dự trù, lắp mô hình, kiểm tra nguội, thử và báo cáo. Ở đây chỉ dùng sơ đồ, phần mềm hoặc bộ pin cách li điện áp thấp do giáo viên phê duyệt; tuyệt đối không cắm mô hình học sinh vào ổ điện gia đình. Dụng cụ cắt, khoan và mọi điện lưới do giáo viên/người đủ năng lực đảm trách. Báo cáo phải ghi bảng bốn tổ hợp công tắc, tiêu chí liên kết và giới hạn chưa thi công hệ thật.

Mô hình logic điều khiển đèn hai vị trí

Bộ vật tư và báo cáo hoàn chỉnh của mô hình hai vị trí

Đây là phương án lớp học 5 V, không phải hướng dẫn lắp điện gia đình. Vật tư: một nguồn 5 V cách li, có giới hạn dòng do giáo viên duyệt; hai công tắc chuyển mạch SPDT có cực COM/1/2; một module LED 5 V có sẵn hạn dòng hoặc đèn nhỏ đúng định mức 5 V; dây có đầu nối, bảng gá và đồng hồ kiểm tra thông mạch. Không lấy đèn 220 V thay đèn mô hình; không dùng ổ cắm, phích điện lưới, khoan hoặc tự tuốt dây.

Trên sơ đồ giấy, COM của K1 nhận cực dương nguồn; hai đường chuyển mạch nối 1–1 và 2–2; COM của K2 nối đèn rồi về cực âm. Chỉ lắp bộ học tập đã duyệt khi nguồn tắt. Giáo viên kiểm tra đúng cực, mối nối, thông mạch và không ngắn mạch trước cấp nguồn; tắt nguồn trước sửa liên kết. Đường dây trên sơ đồ nguyên lí chưa cho kích thước tuyến lắp thực tế.

Bảng dự kiến hoàn chỉnh, chưa phải quan sát: K1/K2=1/1 → kín qua dây 1, đèn sáng; 1/2 → hở, đèn tắt; 2/1 → hở, đèn tắt; 2/2 → kín qua dây 2, đèn sáng. Mỗi lần đổi riêng một công tắc sẽ đảo trạng thái đèn. Phiếu nộp có sơ đồ, bảng vật tư, bốn kết quả dự kiến và cột kết quả thực chỉ điền nếu đã thử được phép; hiện chưa thực hiện nên ghi “chưa đo”, không sao chép dự kiến thành số quan sát.

Khái niệm chính

Cực chung
Cực lần lượt nối với một trong hai cực chuyển mạch
Dây chuyển mạch
Dây liên kết các cực chuyển mạch của hai công tắc
Kiểm tra nguội
Kiểm tra liên kết khi mô hình chưa cấp nguồn

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Mô hình quy ước đèn sáng khi hai công tắc cùng chọn dây1 hoặc cùng chọn dây2. Trong4 tổ hợp(1,1), (1,2), (2,1), (2,2), có bao nhiêu tổ hợp sáng?

    Xem lời giải

    Hai đường kín là(1,1) và(2,2); hai tổ hợp khác chọn lệch dây nên hở.

  2. Ví dụ 2

    Lập bảng kết quả dự kiến cho mô hình hai vị trí theo quy ước đề; phân biệt với quan sát thật.

    Xem lời giải

    Bảng dự kiến:1–1 sáng;1–2 tắt;2–1 tắt;2–2 sáng. Từ bất kì hàng nào, đổi một công tắc sẽ chuyển sáng↔tắt. Đây là dự đoán từ mô hình, chưa đo hay lắp; khi thực hiện trên bộ pin phải có giáo viên kiểm tra trước cấp nguồn. Không coi mô hình này là chứng nhận an toàn cho điện gia đình.

Ghi nhớ

Cực chung: Cực lần lượt nối với một trong hai cực chuyển mạch; Dây chuyển mạch: Dây liên kết các cực chuyển mạch của hai công tắc; Kiểm tra nguội: Kiểm tra liên kết khi mô hình chưa cấp nguồn.

Ứng dụng

  • Sản phẩm học tập của bài: Lập bảng kết quả dự kiến cho mô hình hai vị trí theo quy ước đề; phân biệt với quan sát thật. Dùng dữ liệu hoặc mô hình trong phạm vi được giao, không coi kết quả giả định là quan sát thật.

Dễ nhầm

  • Hai công tắc thường nối tiếp cho phép bật lại đèn từ bất kì vị trí nào sau khi một công tắc đã mở. Nếu một công tắc nối tiếp mở, công tắc kia không thể làm kín mạch; cần cấu trúc chuyển mạch phù hợp.

Bài tập

Đã đúng 0/7 câu

  1. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Trong chủ đề thiết kế và lắp đặt mạch điện điều khiển trong gia đình, Cực chung được hiểu đúng là gì?

  2. Câu 2Mức 2Ghép nối

    Ghép các khái niệm với ý nghĩa phân biệt đúng.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 3Mức 2Đúng / Sai

    Đánh giá nhận định: Trong mô hình hai SPDT đã nêu, đổi riêng một công tắc sẽ đảo trạng thái đèn.

  4. Câu 4Mức 2Điền vào chỗ trống

    Chọn thuật ngữ đúng với mô tả“Dây liên kết các cực chuyển mạch của hai công tắc”: .

  5. Câu 5Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Sắp xếp các bước của quy trình học tập/phân tích này theo trình tự hợp lí.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Thử đủ bốn tổ hợp và lập báo cáo
    2. 2Kiểm tra nguội trước khi cấp nguồn pin
    3. 3Chuẩn bị bộ mô hình pin được giáo viên duyệt
    4. 4Vẽ sơ đồ đáp ứng điều khiển hai vị trí
  6. Câu 6Mức 3Trả lời ngắn

    Mô hình quy ước đèn sáng khi hai công tắc cùng chọn dây1 hoặc cùng chọn dây2. Trong4 tổ hợp(1,1), (1,2), (2,1), (2,2), có bao nhiêu tổ hợp sáng?

  7. Đọc ngữ liệu

    Dữ kiện mô hình dùng cho hai câu vận dụng tiếp theo (không phải kết quả đã thực hiện):

    Mô hình quy ước đèn sáng khi hai công tắc cùng chọn dây1 hoặc cùng chọn dây2.

    Mô hình logic điều khiển đèn hai vị trí

  8. Câu 7Mức 3Nhiều đáp án

    Với nhiệm vụ: Lập bảng kết quả dự kiến cho mô hình hai vị trí theo quy ước đề; phân biệt với quan sát thật. Chọn các yêu cầu phù hợp với lập luận/sản phẩm cần nộp.

    Chọn tất cả đáp án đúng

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Lập bảng kết quả dự kiến cho mô hình hai vị trí theo quy ước đề; phân biệt với quan sát thật.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay