Giáo án Bài 5. Tính toán chi phí mạng điện trong nhà

Huy động kiến thức nền về chi phí vật tư và nhận ra cần tính thành tiền từng hàng, cộng tổng và xét khoản dự phòng trước khi kết luận về ngân sách.

GV đưa tình huống: Gia đình bạn Lan muốn lắp mạng điện cho góc học tập với ngân sách 100000 đồng. Bảng vật tư ghi: dây điện 8 m, đơn giá 5000 đồng/m; 1 đèn giá 20000 đồng; 1 công tắc giá 15000 đồng; 1 gói đầu nối giá 10000 đồng. HS trả lời câu hỏi: (1) Có thể nhẩm ngay tổng chi phí từ con số nào trong bảng? (2) Vì sao không nên chỉ nhìn con số 100000 đồng rồi cho rằng đủ tiền? (3) Cần làm những việc gì trước khi kết luận ngân sách có đủ hay không?

HS nêu được: cần tính thành tiền từng hàng (dây 8×5000=40000 đồng) rồi cộng các hàng; không nên chọn ngân sách trước khi có dự toán; cần xem xét khoản dự phòng và phạm vi tính. Kết luận sơ bộ: phải tính tổng vật tư trước khi so sánh với ngân sách 100000 đồng.

Nêu được khái niệm Thành tiền và tính được thành tiền từng hàng, tổng vật tư theo đúng đơn vị.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Đọc khái niệm Thành tiền trong SGK và diễn đạt lại bằng lời của mình. (2) Tính thành tiền từng hàng trong bảng vật tư mẫu: dây 8 m, đèn 1 cái, công tắc 1 cái, đầu nối 1 gói. (3) Cộng các thành tiền để có tổng vật tư. (4) Nêu lưu ý: khi đơn giá là đồng/m thì phải nhân với số mét, không lấy số cuộn hoặc số lần nhân sai đơn vị. Có thể đối chiếu với học liệu số NeoEdu phần ví dụ.

Thành tiền = số lượng × đơn giá của cùng đơn vị. Dây: $8\times 5000=40000$ đồng; đèn: $1\times 20000=20000$ đồng; công tắc: $1\times 15000=15000$ đồng; đầu nối: 10000 đồng. Tổng vật tư = $40000+20000+15000+10000=85000$ đồng, chưa cộng dự phòng. HS rút ra: không cộng lẫn giá theo mét với giá theo cuộn; phải đổi cùng đơn vị trước khi nhân.

Nêu được khái niệm Dự phòng và Tổng dự toán; tính được khoản dự phòng 10% và tổng sau dự phòng; ghi được phạm vi tính.

HS làm việc theo nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi một ý vào ô của mình rồi thống nhất). Nhiệm vụ: (1) Nêu ý nghĩa của khoản dự phòng trong dự toán. (2) Tính dự phòng 10% của tổng vật tư 85000 đồng. (3) Tính tổng sau dự phòng. (4) Viết phần ghi chú phạm vi tính: không gồm tiền nguồn học cụ có sẵn; đơn giá là tham khảo; không coi là báo giá lắp nhà. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2 phần dự phòng và tổng dự toán.

Dự phòng = $85000\times 0{,}10=8500$ đồng. Tổng dự toán = $85000+8500=93500$ đồng. Ghi chú phạm vi: tổng 93500 đồng không gồm nguồn học cụ có sẵn; đơn giá là dữ liệu giả định dùng cho tính toán, không phải báo giá thị trường. HS rút ra: Dự phòng là khoản dự trù cho biến động trong phạm vi xác định; Tổng dự toán là tổng các khoản chi được xác định trong phạm vi tính.

Phân biệt đúng Thành tiền, Dự phòng, Tổng dự toán và sắp xếp đúng quan hệ trước – sau của quy trình lập dự toán.

GV trình chiếu bốn câu hỏi trắc nghiệm và ghép đôi; HS trả lời nhanh bằng bảng con hoặc giơ tay, sau đó đối chiếu với học liệu số NeoEdu phần bài tập tương tác. Câu 1: Mô tả nào đúng về Thành tiền? A. Khoản dự trù cho biến động trong phạm vi xác định; B. Tổng các khoản chi được xác định trong phạm vi tính; C. Nếu tiền thiếu thì được bỏ thiết bị bảo vệ để dự toán khớp ngân sách; D. Số lượng nhân đơn giá của cùng đơn vị. Câu 2: Ghép Thành tiền, Dự phòng, Tổng dự toán với ý nghĩa tương ứng. Câu 3: Đúng hay sai: 'Nếu tiền thiếu thì được bỏ thiết bị bảo vệ để dự toán khớp ngân sách.' Câu 4: Điền thuật ngữ vào chỗ trống: 'Khoản dự trù cho biến động trong phạm vi xác định được gọi là ...'. Câu 5: Sắp xếp quy trình: đếm số lượng từ bản vẽ, đổi đơn vị phù hợp đơn giá, tính từng thành tiền và cộng, ghi khoản dự phòng cùng phạm vi tính.

Đáp án câu 1: D (Thành tiền là số lượng nhân đơn giá của cùng đơn vị). Câu 2: Thành tiền – số lượng nhân đơn giá của cùng đơn vị; Dự phòng – khoản dự trù cho biến động trong phạm vi xác định; Tổng dự toán – tổng các khoản chi được xác định trong phạm vi tính. Câu 3: Sai; không được giảm yêu cầu an toàn, nên điều chỉnh phạm vi hoặc chọn phương án an toàn khác có người chuyên môn duyệt. Câu 4: Dự phòng. Câu 5: Đếm số lượng từ bản vẽ → Đổi đơn vị phù hợp đơn giá → Tính từng thành tiền và cộng → Ghi khoản dự phòng cùng phạm vi tính; mỗi bước dùng kết quả của bước trước.

Vận dụng công thức để tính tổng vật tư, dự phòng và tổng dự toán; nhận biết được dữ kiện thiếu hoặc lệch đơn vị.

HS làm bài cặp đôi trên Phiếu học tập số 2, phần Bài tập tính toán. Câu 6: Dây 8 m giá 5000 đ/m, đèn 20000 đ, công tắc 15000 đ, đầu nối 10000 đ. Tổng vật tư là bao nhiêu đồng? Câu 7: Từ tổng vật tư 85000 đ, tính dự phòng 10% và tổng sau dự phòng; ghi phạm vi tính. Câu 8: Một bảng ghi 'dây 2 cuộn' nhưng giá 5000 đ/m. Vì sao chưa tính thành tiền được và cần làm gì?

Câu 6: 85000 đồng ($8\times 5000+20000+15000+10000=85000$), chưa cộng dự phòng. Câu 7: Dự phòng $85000\times 0{,}10=8500$ đồng; tổng $85000+8500=93500$ đồng; ghi không gồm tiền nguồn học cụ có sẵn và không coi là báo giá lắp nhà. Câu 8: Bảng thiếu chiều dài mỗi cuộn hoặc số mét thực dùng, giá không cùng đơn vị với số lượng; phải quy đổi cùng đơn vị trước, không lấy $2\times 5000$ rồi gọi là chi phí dây; cần bổ sung dữ kiện hoặc hỏi lại người lập bảng.

Vận dụng quy trình lập dự toán vào một tình huống thực tế, so sánh hai phương án theo cùng tiêu chí an toàn và chức năng, từ đó đưa ra đề xuất hợp lí.

Nhóm 4 nhận tình huống: Cần lắp mạng điện cho một góc phòng ngủ. Phương án A: dây 6 m giá 5000 đ/m, 1 đèn 20000 đ, 1 công tắc 15000 đ, không có thiết bị bảo vệ, đầu nối 10000 đ. Phương án B: dây 6 m giá 5000 đ/m, 1 đèn 20000 đ, 1 công tắc 15000 đ, 1 thiết bị bảo vệ giá 25000 đ (đơn giá giả định), đầu nối 10000 đ. Nhóm tính tổng vật tư, dự phòng 10% cho mỗi phương án, viết báo cáo ngắn gồm đơn giá tham khảo, phạm vi tính và khoản chưa bao gồm, rồi nêu đề xuất có lí do.

Phương án A: vật tư $30000+20000+15000+10000=75000$ đồng; dự phòng 7500 đồng; tổng 82500 đồng. Phương án B: vật tư $30000+20000+15000+25000+10000=100000$ đồng; dự phòng 10000 đồng; tổng 110000 đồng. Kết luận: phương án A rẻ hơn nhưng không đáp ứng tiêu chí bảo vệ; phương án B đắt hơn nhưng đảm bảo an toàn, nên được chọn hoặc cần người chuyên môn duyệt phương án. Báo cáo ghi rõ đơn giá là giả định, phạm vi không gồm nguồn học cụ có sẵn và công lắp đặt.