Giáo án Ôn tập chương IV

Kích hoạt kiến thức nền của chương; xác định nhiệm vụ ôn tập và thói quen đối chiếu dữ liệu trước khi kết luận.

GV chiếu 3 nhận định ngắn, HS giơ thẻ Đúng hoặc Sai và giải thích ngắn gọn:

• «Tai đỏ là đủ để kết luận lợn mắc tai xanh.»
• «Gia cầm bỏ ăn, giảm đẻ thì chắc chắn là bệnh do vi khuẩn.»
• «Phòng bệnh và trị bệnh là hai việc khác nhau.»
  Sau đó GV nêu nhiệm vụ hai tiết: hệ thống hoá các bệnh chính, phân biệt phòng và trị, luyện tập và giải một hồ sơ tổng hợp.

Đáp án dự kiến: (1) Sai, dấu hiệu chỉ là gợi ý, cần thú y chẩn đoán; (2) Sai, dấu hiệu tương tự có thể do nhiều nguyên nhân, cần xác định bằng chuyên môn; (3) Đúng, Phòng bệnh là giảm nguy cơ mắc và lây bệnh, Trị bệnh là can thiệp khi bệnh đã xảy ra. HS ghi được ba ý và nhiệm vụ của hai tiết học vào vở.

Hệ thống hoá tên bệnh, tác nhân gây bệnh và vật nuôi thường mắc đối với các bệnh chính trong chương; nhận diện nhóm nguyên nhân virus và vi khuẩn.

HS làm việc theo nhóm mảnh ghép (4 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nhận một loài: lợn, gia cầm, trâu bò, và nhóm Kiểm soát chung). Nhiệm vụ: hoàn thành Phiếu học tập số 1 về tên bệnh, tác nhân, nhóm nguyên nhân, dấu hiệu cần theo dõi và lưu ý giới hạn của dấu hiệu.
Câu hỏi GV đặt ra:

• «Bệnh này do virus hay vi khuẩn? Căn cứ nào để phân nhóm?»
• «Dấu hiệu nào của bệnh có thể trùng với bệnh khác?»
• «Vì sao không nên kết luận bệnh chỉ dựa vào quan sát?»

Kết quả hệ thống hoá dự kiến:

• Lợn: Dịch tả lợn cổ điển (virus, khác dịch tả lợn châu Phi); Tai xanh (virus); Tụ huyết trùng lợn (vi khuẩn Pasteurella multocida).
• Gia cầm: Newcastle (virus, có thể ảnh hưởng hô hấp, tiêu hoá và thần kinh); Cúm gia cầm (virus cúm A); Tụ huyết trùng gia cầm (vi khuẩn Pasteurella multocida).
• Trâu bò: Lở mồm long móng (virus, động vật móng guốc chẵn, gây tổn thương miệng và móng); Tụ huyết trùng trâu bò (vi khuẩn Pasteurella multocida).
  Kết luận HS rút ra: nhiều bệnh có biểu hiện giống nhau nên dấu hiệu chỉ là gợi ý; xác định nguyên nhân cần thú y.

Phân biệt Phòng bệnh và Trị bệnh; nêu được nguyên tắc phòng bệnh dựa trên an toàn sinh học và vaccine theo thú y; nêu quy định về sử dụng kháng sinh trong phòng bệnh.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành bảng so sánh ngắn: nội dung của Phòng bệnh, Trị bệnh, Vaccine, Thời gian ngừng thuốc và vai trò của thú y. GV nêu tình huống: «Một trang trại muốn dùng kháng sinh cho cả đàn khoẻ để phòng bệnh theo lời khuyên trong sách cũ, có nên làm không?»
Câu hỏi GV đặt ra:

• «Biện pháp nào thuộc Phòng bệnh, biện pháp nào thuộc Trị bệnh?»
• «Vì sao vaccine phải được thẩm định và tiêm theo chỉ định?»
• «Quy định hiện hành ưu tiên điều gì khi có lời khuyên cũ?»

Kết luận HS rút ra:

• Phòng bệnh: giảm nguy cơ mắc và lây bệnh bằng hệ biện pháp phù hợp (an toàn sinh học, vaccine theo chỉ định, quản lí vận chuyển).
• Trị bệnh: can thiệp chuyên môn khi bệnh đã xảy ra, do thú y quyết định.
• Vaccine là chế phẩm được thẩm định, giúp tạo đáp ứng miễn dịch phòng bệnh theo chỉ định.
• Lộ trình phòng bệnh bằng kháng sinh đã kết thúc chậm nhất 31/12/2025; năm 2026 phải theo quy định hiện hành và tư vấn thú y, không dùng theo lời khuyên cũ.

Củng cố nhận diện tên bệnh, mô tả đúng và khái niệm phòng, trị bệnh qua bài tập trắc nghiệm đã cho.

HS làm 5 câu trắc nghiệm (Bài tập 1–5), trả lời bằng thẻ hoặc trên học liệu NeoEdu. Sau đó cặp đôi đối chiếu và giải thích lựa chọn của mình.
Câu 1: Mô tả nào giải thích chính xác «Phòng bệnh»? A. Can thiệp chuyên môn nhằm xử lí bệnh đã xảy ra; B. Giảm nguy cơ mắc và lây bệnh bằng hệ biện pháp phù hợp; C. Khoảng thời gian phải tuân thủ trước khai thác sản phẩm sau dùng thuốc theo chỉ định và nhãn.
Câu 2: Mô tả nào giải thích chính xác «Dịch tả lợn cổ điển»? A. Hội chứng virus ở lợn liên quan rối loạn sinh sản và hô hấp; B. Bệnh truyền nhiễm ở lợn do virus, khác dịch tả lợn châu Phi; C. Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida.
Câu 3: Mô tả nào giải thích chính xác «Newcastle»? A. Bệnh do virus cúm A ở chim, một số chủng gây nguy cơ cho người; B. Bệnh truyền nhiễm do virus ở gia cầm, có thể ảnh hưởng hô hấp, tiêu hoá và thần kinh; C. Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida ở gia cầm.
Câu 4: Mô tả nào giải thích chính xác «Lở mồm long móng»? A. Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida ở trâu bò; B. Bệnh virus truyền nhiễm ở động vật móng guốc chẵn, có thể gây tổn thương miệng và móng; C. Biện pháp quản lí di chuyển động vật nhằm hạn chế nguy cơ lây bệnh theo quy định.
Câu 5: Mô tả nào giải thích chính xác «Vaccine»? A. Phương pháp chuyên môn tìm tín hiệu vật liệu di truyền theo mục tiêu; B. Chế phẩm được thẩm định giúp tạo đáp ứng miễn dịch phòng bệnh theo chỉ định; C. Đối chiếu kết quả xét nghiệm với bối cảnh và giới hạn bằng chuyên môn.

Đáp án: Câu 1: B (Phòng bệnh: giảm nguy cơ mắc và lây bệnh bằng hệ biện pháp phù hợp; A thuộc Trị bệnh, C thuộc thời gian ngừng thuốc).
Câu 2: B (dịch tả lợn cổ điển là bệnh truyền nhiễm do virus, khác dịch tả lợn châu Phi).
Câu 3: B (Newcastle là bệnh truyền nhiễm do virus ở gia cầm).
Câu 4: B (lở mồm long móng là bệnh virus ở động vật móng guốc chẵn).
Câu 5: B (vaccine là chế phẩm được thẩm định, tạo đáp ứng miễn dịch theo chỉ định).
HS tự chấm và ghi lại các câu sai kèm lí do vào vở.

Nhận diện các nhận định sai về dấu hiệu bệnh, kết quả xét nghiệm, kháng sinh, xử lí vật nuôi nghi bệnh và tự điều trị.

HS làm 5 câu đúng/sai (Bài tập 6–10) bằng thẻ Đúng/Sai, sau đó cả lớp thảo luận lí do. GV đặt câu hỏi phụ: «Ai là người có thẩm quyền quyết định trong từng tình huống?»
Câu 6: Năm 2026 có thể thường xuyên dùng kháng sinh cho đàn khoẻ để phòng bệnh vì sách cũ từng nêu.
Câu 7: Không thấy tai màu xanh thì chắc chắn lợn không mắc tai xanh.
Câu 8: Gia cầm chết bất thường có thể đem bán hoặc tự chế biến nếu bề ngoài thịt vẫn bình thường.
Câu 9: Bò có tổn thương miệng chỉ cần học sinh chạm kiểm tra rồi tự bôi thuốc.
Câu 10: Một xét nghiệm âm tính duy nhất luôn chứng minh đàn hoàn toàn không có bệnh.

Đáp án: Câu 6: Sai (lộ trình phòng bệnh bằng kháng sinh đã kết thúc chậm nhất 31/12/2025; phải theo quy định hiện hành và tư vấn thú y).
Câu 7: Sai (biểu hiện thay đổi theo trường hợp; màu tai không đủ để loại trừ hay xác nhận bệnh, cần thú y chẩn đoán).
Câu 8: Sai (không bán hay chế biến động vật nghi bệnh; cần báo thú y, tránh tiếp xúc và làm theo chỉ đạo bảo vệ cộng đồng).
Câu 9: Sai (tổn thương cần thú y đánh giá; học sinh không khám hoặc điều trị).
Câu 10: Sai (thời điểm, chất lượng mẫu và đặc tính xét nghiệm ảnh hưởng kết quả; cần chuyên gia đánh giá cùng bối cảnh).

Vận dụng cách giải hồ sơ tổng hợp: xác định nhiệm vụ, ghi rõ dữ liệu và điều kiện, đối chiếu tiêu chí và nêu giới hạn kết luận; đề xuất hướng xử lí đúng thẩm quyền.

HS làm việc nhóm 4 người với Phiếu học tập số 2. Hồ sơ giả định: Trang trại nuôi 300 lợn thịt. Trong 3 ngày, 6 con sốt cao, bỏ ăn, một số con có đỏ da vùng tai và bụng. Trang trại đã tiêm vaccine dịch tả lợn cổ điển theo lịch 6 tháng trước. Một báo cáo xét nghiệm ghi âm tính nhưng không ghi thời điểm lấy mẫu và chất lượng mẫu. Chủ trang trại muốn bỏ toàn bộ biện pháp phòng bệnh và tự kê kháng sinh cho cả đàn.
Nhiệm vụ: (1) Nêu chỉ tiêu cần kết luận; (2) Tách số liệu giả định khỏi quan sát thật; (3) Đối chiếu từng tiêu chí với nhóm bệnh và vaccine; (4) Đưa ra kết luận và giới hạn; (5) Đề xuất hướng xử lí đúng thẩm quyền.

Kết luận mẫu: Chưa đủ căn cứ xác định bệnh cụ thể; dấu hiệu sốt, bỏ ăn, đỏ da có thể gặp ở nhiều bệnh; không lấy điểm tốt của một tiêu chí (tiêm vaccine, kết quả âm tính) để bù cho tiêu chí còn thiếu. Kết quả âm tính không đảm bảo tuyệt đối vì thiếu thời điểm và chất lượng mẫu.
Đề xuất: Không bỏ an toàn sinh học và phòng bệnh; không tự kê kháng sinh; báo thú y địa phương để đánh giá, quyết định theo dõi hoặc xét nghiệm hợp lệ tiếp theo; cách li con vật nghi bệnh theo hướng dẫn thú y; HS không tự lấy mẫu, không xét nghiệm, không thao tác với tác nhân gây bệnh.