Giáo án Bài 21. Khái quát chung về ô tô

Huy động hiểu biết ban đầu về ô tô và xác định vấn đề: sức mạnh động cơ có quyết định được khối lượng hàng chở một chuyến không.

GV nêu tình huống: Xe có tải hàng cho phép 800 kg, 30 thùng mỗi thùng 28 kg. Có thể chở một chuyến chỉ vì động cơ đủ mạnh không? HS đưa ra dự đoán có lí do, sau đó đặt một câu hỏi mà HS muốn trả lời trong bài.

Mỗi HS ghi vào vở một dự đoán và một câu hỏi. Dự kiến HS trả lời: “Em nghĩ được, vì xe khỏe thì kéo được hàng nặng.” Câu hỏi dự kiến: “Tải cho phép là gì?”, “Các bộ phận của xe làm việc thế nào?”. GV chốt nhiệm vụ bài học: nắm khái niệm, cấu tạo chung và cách tính tải theo hồ sơ.

Nêu được cấu tạo chung của ô tô; nêu và phân biệt được các khái niệm nguồn động lực, hệ thống lái và hệ thống phanh.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Nhiệm vụ 1: điền tên sáu nhóm cấu tạo chung lên sơ đồ trên khổ giấy, mỗi nhóm nêu một bộ phận minh họa. Nhiệm vụ 2: ghép thẻ khái niệm với thẻ vai trò trong Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: “Hệ thống nào tạo cơ năng cho xe?”, “Hệ thống nào thay đổi và duy trì hướng chuyển động?”, “Hệ thống nào làm giảm tốc, dừng hoặc giữ xe?”

Khăn trải bàn ghi đủ sáu nhóm cấu tạo chung. Kết quả ghép thẻ: Nguồn động lực ô tô – Bộ phận tạo cơ năng phục vụ chuyển động; Hệ thống lái – Hệ thống thay đổi và duy trì hướng chuyển động theo điều khiển; Hệ thống phanh – Hệ thống làm giảm tốc, dừng hoặc giữ xe theo thiết kế. Kiến thức HS rút ra: ba khái niệm là ba vai trò khác nhau, không thể thay thế cho nhau.

Phân biệt được ô tô động cơ đốt trong, ô tô điện và ô tô hệ lai về nguồn năng lượng và truyền lực; nhận ra quan niệm sai về cấu tạo truyền lực.

HS làm việc cặp đôi: hoàn thành bảng so sánh trong Phiếu học tập số 1 (phần 3) và kiểm tra bằng bài tập tương tác trên NeoEdu. Câu hỏi GV đặt ra: “Loại xe nào dùng động cơ đốt trong?”, “Xe điện khác xe đốt trong ở nguồn năng lượng và truyền lực điểm nào?”, “Có phải xe nào cũng có hộp số nhiều cấp và li hợp ma sát không?” Tranh luận về nhận định: “Mọi ô tô đều có cấu tạo truyền lực giống hệt xe số tay dùng động cơ xăng.”

Bảng so sánh: Ô tô động cơ đốt trong – nguồn năng lượng khác với xe điện; có thể dùng hộp số nhiều cấp và li hợp ma sát tùy xe. Ô tô điện – nguồn năng lượng là pin lưu năng lượng; cấu trúc truyền lực có thể khác xe số tay. Ô tô hệ lai – kết hợp nhiều nguồn năng lượng; cấu trúc truyền lực tùy thiết kế. Kết luận HS rút ra: sơ đồ xe số tay chỉ là một trường hợp, không đại diện mọi xe; nhận định trên là sai.

Vận dụng được cách tính tải còn lại và đối chiếu tải dự kiến với tải cho phép; nhận biết kết luận đúng, sai trong các câu hỏi.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 2, hoàn thành bốn câu: (1) Bài 1 trắc nghiệm về nguồn động lực; (2) Bài 3 nhận định về cấu tạo truyền lực; (3) Bài 6 tính tải còn lại; (4) Bài 8 đánh giá phương án 30 thùng. Câu hỏi GV: “Phép tính nào cho biết tải dự kiến có vượt giới hạn không?”, “Công suất động cơ có thay đổi giới hạn tải không?”

Bài 1: Nguồn động lực ô tô là? A. Hệ thống thay đổi và duy trì hướng chuyển động theo điều khiển; B. Bộ phận tạo cơ năng phục vụ chuyển động; C. Hệ thống làm giảm tốc, dừng hoặc giữ xe theo thiết kế. Đáp án: B.
Bài 3: “Mọi ô tô đều có cấu tạo truyền lực giống hệt xe số tay dùng động cơ xăng.” Đáp án: Sai; xe điện, xe lai và các kiểu hộp số có cấu trúc khác.
Bài 6: Xe cho phép 800 kg hàng; dự kiến 25 thùng, mỗi thùng 28 kg. Giải: $800-25\times28=800-700=100$ kg. Đáp án: còn 100 kg trong giới hạn hàng đã cho (chưa xét giới hạn trục và phân bố tải).
Bài 8: Xe cho phép 800 kg; 30 thùng, mỗi thùng 28 kg. Giải: $30\times28=840$ kg; $840-800=40$ kg, vượt giới hạn. Đáp án: Không chở theo phương án này; công suất không thay thế giới hạn tải, cần giảm hàng và xét phân bố tải theo hồ sơ.

Lập được kết luận và hồ sơ cụ thể cho tình huống tải hàng; đề xuất phương án điều chỉnh và nêu lưu ý an toàn theo hồ sơ xe thực.

Nhóm 4 HS đóng vai nhân viên kĩ thuật của một đơn vị vận chuyển, lập Phiếu kết luận tải cho tình huống: xe có tải cho phép 800 kg, 30 thùng mỗi thùng 28 kg, yêu cầu chở một chuyến. Nhiệm vụ: (1) Kết luận có chở một chuyến hay không và vì sao; (2) Tính phần vượt hoặc phần còn lại; (3) Đề xuất phương án điều chỉnh dựa trên số liệu đã cho; (4) Nêu ít nhất hai lưu ý an toàn và điều kiện cần kiểm tra trong hồ sơ xe thực.

Phiếu kết luận gồm: Kết luận không chở một chuyến theo phương án 30 thùng vì tổng 840 kg vượt 40 kg. Phương án điều chỉnh: chở tối đa 28 thùng, tổng $28\times28=784$ kg, còn 16 kg trong giới hạn hàng; vẫn cần kiểm tra giới hạn trục và phân bố tải theo hồ sơ xe. Lưu ý an toàn: tải trọng và số chỗ phải theo hồ sơ xe thực; không tự tháo và không chạm cáp, pin của xe điện; hệ thống hỗ trợ không thay thế nghĩa vụ người điều khiển. Sản phẩm HS đạt yêu cầu khi có đủ bốn mục, số liệu đúng và thuật ngữ đúng.