Giáo án Bài 29 · KHMT. Thực hành thiết kế chương trình theo mô đun

HS nhớ lại cách viết hàm trả về giá trị logic và cách gọi hàm trong chương trình, từ đó xác định nhiệm vụ của bài thực hành: kiểm tra thành phần và quan hệ gọi của chương trình theo mô đun.

GV chiếu chương trình mẫu gồm hàm chan(x) trả về x%2==0, hàm dem_chan(a) đếm phần tử thoả chan và lệnh print(dem_chan([-2,1,0,6])). HS đọc, dự đoán số sẽ được in ra và viết dự đoán vào giấy nháp, sau đó trả lời câu hỏi: Hàm nào chịu trách nhiệm quy tắc chẵn, hàm nào chịu trách nhiệm đếm?

HS nêu được dự đoán kết quả là 3, vì ba số -2, 0, 6 là chẵn; nêu được hàm chan là mô đun phân loại, hàm dem_chan là mô đun tổng hợp gọi lại hàm chan. GV ghi nhiệm vụ của bài lên bảng: kiểm tra từng mô đun và quan hệ gọi giữa chúng.

HS giải thích được kiểu dữ liệu trả về của hàm phân loại, vai trò của hàm phân loại không tự in kết quả, và cách hàm đếm dùng lại hàm phân loại để tránh lặp quy tắc.

HS làm việc theo nhóm 4, mỗi nhóm vẽ sơ đồ quan hệ gọi hàm trên giấy khổ A3 gồm ba mô đun: chan, dem_chan và lệnh in. Nhóm trả lời các câu hỏi: (1) Hàm chan trả về kiểu dữ liệu nào? (2) Vì sao hàm chan không nên tự in kết quả? (3) Nếu muốn đổi quy tắc đếm, em chỉ cần sửa ở đâu? (4) Hàm dem_chan có cần biết điều kiện chẵn được viết như thế nào không?

Sơ đồ nhóm gồm: lệnh in gọi dem_chan; dem_chan gọi chan trong vòng lặp for. Kết luận nhóm ghi: (1) Hàm chan trả về bool vì biểu thức x%2==0 có giá trị True hoặc False. (2) Hàm chan chỉ phân loại, nếu tự in thì kết quả không dùng lại được để đếm và sẽ làm nhiễu đầu ra. (3) Chỉ cần sửa hàm chan, vì điều kiện chỉ được định nghĩa một nơi. (4) Không cần; dem_chan chỉ cần biết chan trả True hoặc False.

HS nêu được hợp đồng của hàm (đầu vào, đầu ra, quy ước với số 0, số âm, dữ liệu rỗng) và các bước kiểm tra theo đúng thứ tự: định nghĩa hàm phân loại, thử ca 0 và âm/dương, dùng trong hàm đếm, thử tích hợp và in kết quả.

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp: ghi hợp đồng cho hàm chan và hàm dem_chan, sau đó sắp xếp các bước kiểm tra theo đúng thứ tự phương pháp giải của nhiệm vụ này.

Hợp đồng gợi ý: hàm chan(x) nhận một số nguyên x, trả về True nếu x chẵn, False nếu không; 0 là số chẵn và trả True; số âm được xét theo cùng quy tắc, ví dụ -2 trả True. Hàm dem_chan(a) nhận danh sách số nguyên a (có thể rỗng), trả về số phần tử chẵn; danh sách rỗng trả về 0. Thứ tự kiểm tra: (1) Định nghĩa hàm phân loại; (2) Thử ca 0 và số âm/dương; (3) Dùng trong hàm đếm; (4) Thử tích hợp và in kết quả.

HS vận dụng được kiến thức về hàm phân loại, hàm đếm và quan hệ gọi để dự đoán kết quả, viết chương trình hoàn chỉnh và sửa chương trình khi đổi quy tắc.

HS làm bài tập 1 đến 5 theo cá nhân rồi đối chiếu với bạn cùng bàn (dự đoán trên giấy, sau đó chạy thử). Bài tập 6 là sắp xếp bước kiểm tra. Bài tập 7 và 8 làm theo nhóm đôi: viết hai mô đun chan và dem_chan rồi kiểm tra với dữ liệu [-2,1,0,6]; sau đó đổi quy tắc thành chẵn dương và sửa đúng mô đun cần sửa. HS có thể đối chiếu thêm bài tương tác trên NeoEdu.

Đề và đáp án: (1) print(int(chan(0))) in 1, vì 0 là chẵn nên True đổi thành 1. (2) dem([1,3]) in 0, không có số chẵn. (3) dem([-2,4,6]) in 3, cả ba số đều chẵn. (4) Hàm chan trả kiểu A. bool. (5) Đúng: hàm đếm có thể dùng lại hàm phân loại, một nơi định nghĩa điều kiện. (6) Thứ tự: Định nghĩa hàm phân loại → Thử ca 0 âm/dương → Dùng trong hàm đếm → Thử tích hợp và in kết quả. (7) Chương trình hoàn chỉnh: def chan(x): return x%2==0; def dem_chan(a): d=0; for x in a: if chan(x): d+=1; return d; print(dem_chan([-2,1,0,6])) in 3. Thang chấm: chan trả bool 0,25 điểm; dem_chan gọi lại đúng 0,35 điểm; mẫu cho kết quả 3 đúng 0,25 điểm; hợp đồng gồm quy ước với 0 và số âm 0,15 điểm. (8) Nếu đổi quy tắc thành chẵn dương: sửa hàm chan thành return x>0 and x%2==0; hàm dem_chan giữ nguyên; với mẫu [-2,1,0,6] chỉ 6 thoả nên in 1; thử ca 0 cho kết quả False. Chấp nhận cách viết tương đương đúng và có lập luận.

HS vận dụng được quy trình thiết kế theo mô đun để giải quyết một bài toán gắn thực tế: đếm số lượng bản ghi thoả một tiêu chí, đồng thời kiểm tra và giải thích kết quả.

Bài toán: một cửa hàng ghi lại số lượng sản phẩm bán ra mỗi ngày trong một tuần, ví dụ danh sách [12, 7, 0, 15, 4, 8, 20]. Cần đếm số ngày có số lượng bán chẵn. HS (làm cá nhân ở lớp hoặc về nhà) cần: (1) viết hàm phân loại ngày_chan(x); (2) viết hàm đếm so_ngay_chan(a) gọi lại hàm phân loại; (3) thử với danh sách rỗng và danh sách có số 0; (4) giải thích vì sao tách hai mô đun giúp sửa dễ hơn khi cửa hàng đổi tiêu chí.

Chương trình gợi ý: def ngay_chan(x): return x%2==0; def so_ngay_chan(a): d=0; for x in a: if ngay_chan(x): d+=1; return d; print(so_ngay_chan([12,7,0,15,4,8,20])) in 5 (12, 0, 4, 8, 20 là chẵn). Danh sách rỗng trả 0; danh sách [0] trả 1. Lập luận: khi đổi tiêu chí (ví dụ chỉ đếm số lớn hơn 10) chỉ cần sửa hàm phân loại, hàm đếm giữ nguyên. Chấp nhận phương án tương đương đúng và có lập luận.