Giáo án Bài 12. Hệ quản trị cơ sở dữ liệu và hệ cơ sở dữ liệu

Kích hoạt kiến thức nền, giúp HS nhận ra trong một ứng dụng quản lí thư viện có những thứ khác nhau về bản chất: dữ liệu, phần mềm và công cụ gửi yêu cầu.

GV đưa lên màn hình sáu mục: (1) sổ mượn sách ghi tay; (2) bảng danh sách độc giả; (3) phần mềm đang chạy để quản lí kho sách; (4) ứng dụng trên máy tính nhân viên dùng để gửi lệnh tra cứu; (5) dịch vụ MySQL đang chạy trên máy chủ; (6) ghi chép số lượng sách mượn trong tháng. HS suy nghĩ 1 phút và đưa ra nhận định: mục nào là dữ liệu, mục nào là phần mềm, mục nào là công cụ khách.

Bước đầu HS phân loại: dữ liệu gồm (1), (2), (6); phần mềm quản trị gồm (3), (5); công cụ khách gồm (4). Từ đó HS nhận ra dữ liệu và phần mềm quản lí dữ liệu là hai thứ khác nhau, làm nền cho hoạt động hình thành kiến thức.

Phân biệt được CSDL, DBMS và ứng dụng khách; nêu được vai trò của DBMS theo định nghĩa trong bài.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi nhóm nhận một mảnh nội dung về một thành phần (CSDL, DBMS, ứng dụng khách, nhân viên và quyền truy cập), hoàn thành mục tương ứng trong Phiếu học tập số 1. Sau đó các nhóm ghép lại, chia sẻ và hoàn thiện sơ đồ chung. Mô hình mẫu: ba bảng DocGia, Sach, Muon là CSDL; MySQL là DBMS; HeidiSQL gửi lệnh và hiển thị kết quả qua kết nối được cấp; nhân viên phải xác thực và có đúng quyền.
Nhiệm vụ: Điền Phiếu học tập số 1.

Kiến thức HS rút ra:

• CSDL là tập dữ liệu được tổ chức, trong mô hình gồm ba bảng DocGia, Sach, Muon.
• DBMS là phần mềm tạo lập, cập nhật, truy vấn và kiểm soát CSDL; trong mô hình, MySQL là DBMS.
• Ứng dụng khách (HeidiSQL) gửi lệnh tới DBMS và hiển thị kết quả, không phải toàn bộ máy chủ MySQL.
• Hệ CSDL gồm dữ liệu, DBMS và các thành phần ứng dụng, người dùng theo mô hình tổ chức; nhân viên thao tác phải được xác thực và có đúng quyền.

Giải thích được khái niệm hệ CSDL tập trung và phân tán; nhận biết nhiều người truy cập không đồng nghĩa với dữ liệu phân tán.

HS làm việc cặp đôi, đọc hai tình huống và điền Phiếu học tập số 2:
Tình huống A: Thư viện trường có một máy chủ MySQL lưu toàn bộ ba bảng; năm nhân viên dùng HeidiSQL từ các máy khác nhau để truy vấn.
Tình huống B: Hai chi nhánh thư viện mỗi nơi lưu bảng dữ liệu riêng và phải phối hợp khi cho mượn sách liên chi nhánh.
Nhiệm vụ: Xác định tình huống nào là tập trung, tình huống nào là phân tán; giải thích vì sao tình huống A vẫn có nhiều người truy cập nhưng không phải phân tán.

Kết quả: Tình huống A là hệ tập trung vì dữ liệu lưu tại một hệ thống chính, dù có nhiều người truy cập. Tình huống B là hệ phân tán vì dữ liệu được tổ chức ở nhiều nơi và cần phối hợp.
Kiến thức HS rút ra: Phân biệt tập trung và phân tán theo nơi lưu trữ và yêu cầu phối hợp; nhiều người truy cập không đảm bảo dữ liệu phân tán.

Củng cố phân biệt CSDL, DBMS, ứng dụng khách, phân quyền và tập trung – phân tán thông qua các bài tập đã cho.

HS làm bài theo nhóm 2, đối chiếu đáp án trên học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác) hoặc đáp án do GV chiếu. Các bài tập:
Bài 1: Dùng bản mẫu DocGia(MaDG, Ten)=(1, An),(2, Binh); Sach(MaSach, Tua)=(11, Vuon cay),(12, Bau troi); Muon(MaMuon, MaDG, MaSach, SoNgay)=(101,1,11,7),(102,2,12,5),(103,1,12,3). Mỗi bài dùng bản mẫu riêng, không kế thừa UPDATE hay DELETE của bài khác: nạp lại dữ liệu mẫu trước khi làm bài này.
Bài 2 đến 7: trắc nghiệm, đúng sai và ghép khái niệm (xem phần product).

Đáp án:
Bài 1: Bài này chỉ yêu cầu nạp và xác nhận dữ liệu mẫu đúng: DocGia có 2 bản ghi, Sach có 2 bản ghi, Muon có 3 bản ghi (tổng 7 bản ghi).
Bài 2: A. Hệ quản trị CSDL (MySQL là phần mềm quản lí dữ liệu và truy vấn).
Bài 3: Sai. Có thể nhiều người dùng chung một hệ tập trung.
Bài 4: A. Công cụ khách tương tác (gửi thao tác, lệnh tới hệ quản trị).
Bài 5: Đúng. Giao diện thuận tiện không thay thế việc phân quyền.
Bài 6: CSDL – tập dữ liệu được tổ chức; DBMS – phần mềm quản trị; ứng dụng khách – công cụ gửi yêu cầu và hiển thị kết quả. Dữ liệu không đồng nhất với công cụ.
Bài 7: 7 bản ghi (2 + 2 + 3).

Vận dụng kiến thức để mô tả hệ thư viện thực tế và xác định cách xử lí đúng khi máy khách mất kết nối, không làm mất hoặc xóa dữ liệu.

Nhiệm vụ 1: Mô tả hệ thư viện với MySQL lưu dữ liệu, HeidiSQL là công cụ khách và nhân viên thao tác, dùng dữ liệu mẫu ba bảng DocGia, Sach, Muon. Tất cả tên và giao dịch là giả định. Trình bày bằng sơ đồ hoặc đoạn văn ngắn, đủ để GV kiểm tra; không yêu cầu chấm tự động thao tác phần mềm.
Nhiệm vụ 2: Một nhân viên báo máy khách của mình mất kết nối và không thấy bảng Muon. Em hãy nêu: mất kết nối có nghĩa là CSDL đã bị xóa không? Nên kiểm tra với ai và làm gì tiếp theo?

Sản phẩm mẫu nhiệm vụ 1 (thang 1 điểm): Ba bảng là dữ liệu (0,25); MySQL là DBMS (0,25); HeidiSQL là ứng dụng khách gửi lệnh và hiển thị kết quả qua kết nối được cấp (0,25); nhân viên phải xác thực và có đúng quyền (0,25). Chấp nhận phương án tương đương đúng, có lí giải và an toàn.
Đáp án nhiệm vụ 2: Không. Đó có thể là lỗi kết nối, quyền hoặc dịch vụ. Cần kiểm tra với quản trị hệ thống; không tạo lại hoặc xóa dữ liệu chỉ vì không thấy từ máy khách. Phân biệt (0,6); phản ứng (0,4).