Giáo án Bài 29. Một số ngành nghề liên quan đến sinh học cơ thể

Kích thích tò mò, giúp HS nhận ra nhiều nghề thực tế đều dựa trên kiến thức sinh lí của cơ thể sinh vật và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu ba hình ảnh hoặc mô tả ngắn về người làm vườn, cán bộ thú y, điều dưỡng. GV đặt câu hỏi:

• Người làm vườn cần hiểu những quá trình sinh lí nào của cây để tưới và bón phân đúng?
• Cán bộ thú y cần hiểu điều gì về hô hấp, miễn dịch hoặc dinh dưỡng của vật nuôi?
• Điều dưỡng cần theo dõi những chỉ số nào và vì sao chỉ số đó liên quan đến tuần hoàn và nội môi?
  GV hỏi thêm: Ngoài ba nghề trên, còn ngành nghề nào khác liên quan đến sinh học cơ thể?

HS nêu được: người làm vườn cần kiến thức quang hợp, nước và khoáng, sinh trưởng; cán bộ thú y cần kiến thức dinh dưỡng, hô hấp, miễn dịch, sinh sản; điều dưỡng cần kiến thức tuần hoàn, nội môi và các dấu hiệu sinh tồn. HS kể thêm được các ngành: chăn nuôi, y học, lâm nghiệp, thủy sản, nghiên cứu sinh học. Nhiệm vụ học tập được xác định: tìm hiểu cơ sở sinh học của một số nghề và cách đánh giá nghề có căn cứ.

Giải thích được cách trồng trọt, thú y và điều dưỡng vận dụng sinh lí, sinh trưởng, sinh sản và tương tác môi trường; nêu được nhiệm vụ, sản phẩm và yêu cầu đào tạo của mỗi nghề.

HS làm việc theo nhóm chuyên gia (3 nhóm, mỗi nhóm nghiên cứu một nghề) với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc nội dung bài học, trả lời các câu hỏi:

• Nhiệm vụ chính của nghề là gì?
• Nghề dùng kiến thức sinh lí, sinh trưởng hoặc sinh sản nào?
• Sản phẩm nghề là gì (sản phẩm có thể kiểm chứng)?
• Yêu cầu đào tạo và giới hạn hành nghề là gì?
  Sau đó, GV yêu cầu mỗi nhóm nêu thêm một ví dụ về ngành khác (chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản, y học, nghiên cứu sinh học) mà nhóm thấy liên quan đến sinh học cơ thể.

Nhóm trồng trọt: nhiệm vụ điều chỉnh nước, dinh dưỡng và theo dõi sâu bệnh; kiến thức quang hợp, khoáng, sinh trưởng; sản phẩm là nhật kí tưới và theo dõi tăng trưởng; cần học chuyên môn nông học, không tự pha thuốc.
Nhóm thú y: nhiệm vụ chăm sóc và phát hiện dấu hiệu bất thường ở vật nuôi; kiến thức dinh dưỡng, hô hấp, miễn dịch; sản phẩm là hồ sơ quan sát đã ẩn danh; phải được đào tạo và làm trong phạm vi được phép, HS không chẩn đoán hay kê thuốc.
Nhóm điều dưỡng: nhiệm vụ theo dõi dấu hiệu sinh tồn và hỗ trợ chăm sóc theo chỉ định; kiến thức tuần hoàn, nội môi; sản phẩm là bảng đo mô phỏng không chứa thông tin bệnh nhân; cần đào tạo và bảo mật.
Kết luận chung: mỗi nghề có đối tượng, kiến thức và phạm vi riêng; không nghề nào chỉ cần yêu thích sinh học.

Nêu được trách nhiệm về phúc lợi động vật, môi trường, bảo mật thông tin và thẩm quyền; giải thích được vì sao không nên kết luận nghề chỉ từ một vài mô tả hoặc từ định kiến giới.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2 gồm ba tình huống hướng nghiệp. Mỗi cặp thảo luận và trả lời:

• Tình huống 1: Bạn muốn phỏng vấn một người làm thú y và ghi tên, số điện thoại của họ vào bài thu hoạch. Việc này có được không?
• Tình huống 2: Một bài viết trực tuyến khẳng định 'học nghề X chắc chắn có thu nhập cao, nên chọn nghề X'. Có nên kết luận như vậy không? Vì sao?
• Tình huống 3: Một bạn nói 'nữ không nên học nghề thú y' hoặc 'nam không nên học điều dưỡng'. Ý kiến này có đúng không?

Tình huống 1: Không nên. Chỉ ghi thông tin nghề khi người được hỏi đồng ý; ẩn danh, không đăng số điện thoại; bảo mật thông tin.
Tình huống 2: Không nên kết luận như vậy. Không suy mức lương hay cơ hội việc làm từ một mô tả; cần kiểm tra thông tin từ nguồn chính thức của cơ sở đào tạo.
Tình huống 3: Không đúng. Giới tính không quyết định khả năng chọn nghề sinh học; năng lực, đào tạo và sở thích phù hợp mới là yếu tố liên quan.
Kết luận: Mọi nghề đều cần trách nhiệm với phúc lợi động vật, môi trường, bảo mật và giới hạn thẩm quyền.

So sánh được hai nghề (trồng trọt và thú y) theo nhiệm vụ, kiến thức sinh học, kĩ năng, giá trị phục vụ và trách nhiệm; trình bày kết quả trong bảng bốn cột có nguồn và ghi rõ điều chưa biết.

HS làm việc nhóm 4 (ghép từ hai cặp đôi ở hoạt động trước), hoàn thành bảng so sánh bốn cột theo khuôn: Tiêu chí | Trồng trọt | Thú y | Nguồn và điều chưa biết. Các tiêu chí gồm: nhiệm vụ, kiến thức sinh học, kĩ năng, giá trị phục vụ, trách nhiệm đạo đức, yêu cầu đào tạo. GV hướng dẫn: 'Viết kết luận 4–6 dòng, không dùng từ tuyệt đối như chắc chắn, luôn nhất định.'

Bảng so sánh (nội dung gợi ý):

• Nhiệm vụ: Trồng trọt điều chỉnh nước, dinh dưỡng, theo dõi sâu bệnh. Thú y chăm sóc và phát hiện dấu hiệu bất thường ở vật nuôi trong phạm vi được phép.
• Kiến thức sinh học: Trồng trọt dùng quang hợp, nước và khoáng, sinh trưởng. Thú y dùng sinh lí, miễn dịch, hô hấp, sinh sản và chuyên môn sức khỏe động vật.
• Kĩ năng: Trồng trọt ghi nhật kí tưới và đo tăng trưởng. Thú y quan sát, ghi hồ sơ ẩn danh và phối hợp chuyên môn.
• Giá trị phục vụ: Trồng trọt góp phần năng suất cây trồng; thú y góp phần sức khỏe vật nuôi.
• Trách nhiệm chung: Dữ liệu, an toàn, bảo vệ môi trường. Riêng thú y: phúc lợi động vật và giới hạn hành nghề.
• Kết luận mẫu: Hai nghề đều dựa trên sinh lí và đòi hỏi dữ liệu, an toàn; người thích cây và đo dài ngày có thể tìm hiểu nông học trước, nhưng năng lực và điều kiện đào tạo phải kiểm tra từ thông tin chính thức.
  Thang điểm gợi ý: so sánh hai nghề 0,5; trách nhiệm 0,3; giới hạn 0,2.

Vận dụng được kiến thức để chọn đáp án đúng về nghề liên quan đến sinh lí cây, yêu cầu đào tạo và bảo mật thông tin phỏng vấn.

HS làm bài trắc nghiệm nhanh (3 câu) trên bảng hoặc trên học liệu NeoEdu:

1. Nghề nào trực tiếp vận dụng sinh lí cây để quản lí tưới? A. Không nghề nào dùng sinh học. B. Kĩ sư trồng trọt. C. Chỉ lập bản đồ sao.
2. Yêu cầu nào đi trước thao tác chuyên môn y và thú y? A. Chỉ đọc một bài trực tuyến. B. Tự thử thuốc để học. C. Đào tạo và thực hành trong thẩm quyền.
3. Dữ liệu phỏng vấn nghề cần gì? A. Đồng ý và bảo vệ thông tin. B. Đăng mọi số điện thoại. C. Không cần ghi nguồn.

Câu 1: B (Sinh lí nước liên hệ tưới và năng suất.)
Câu 2: C (Đối tượng sống cần chuyên môn và giám sát.)
Câu 3: A (Tôn trọng quyền riêng tư.)
HS đạt yêu cầu khi trả lời đúng ít nhất 2/3 câu và giải thích được lí do.

Phân tích được nhận định về định kiến giới và ghép đúng nghề với nhiệm vụ đặc trưng, từ đó củng cố cách kiểm tra kết luận.

HS làm việc cặp đôi:
4. Giới tính quyết định một người chỉ được chọn một số nghề sinh học. Nhận định này đúng hay sai? Vì sao?
5. Ghép nghề với nhiệm vụ:

• Lâm nghiệp
• Thú y
• Thủy sản
  Nhiệm vụ: (a) Chăm sóc sức khỏe động vật trong thẩm quyền; (b) Quản lí nuôi và môi trường nước; (c) Quản lí và phục hồi rừng.

Câu 4: Sai. Năng lực, đào tạo và sở thích phù hợp mới liên quan; không có định kiến giới.
Câu 5: Lâm nghiệp – (c) Quản lí và phục hồi rừng; Thú y – (a) Chăm sóc sức khỏe động vật trong thẩm quyền; Thủy sản – (b) Quản lí nuôi và môi trường nước. Các nghề có phạm vi và yêu cầu riêng.

Lập được kế hoạch phỏng vấn hướng nghiệp tự nguyện, có câu hỏi cụ thể, bảo vệ thông tin và có nguồn kiểm chứng; liên hệ kiến thức bài học vào tình huống thực tế.

HS lập kế hoạch phỏng vấn một người làm nghề (có thể là người thân hoặc người do cơ sở giới thiệu), với ba câu hỏi chính:

• Nhiệm vụ hằng ngày của bạn là gì?
• Kiến thức sinh học nào bạn dùng nhiều nhất?
• Rủi ro và quy tắc bảo mật nào cần tuân thủ?
  HS bổ sung một câu về đào tạo và một câu về tình huống đạo đức. Kế hoạch ghi rõ: xin đồng ý, không hỏi hồ sơ khách hàng hay bệnh nhân, nguồn và ngày phỏng vấn, điều chưa biết.

Kế hoạch phỏng vấn gồm: mục đích; danh sách 5 câu hỏi cụ thể (nhiệm vụ, kiến thức, rủi ro và bảo mật, đào tạo, tình huống đạo đức); lời xin đồng ý; cam kết không ghi thông tin khi chưa được đồng ý; bảng kết quả bốn cột (Tiêu chí | Nội dung thu được | Nguồn và ngày | Điều chưa biết) đã được làm mẫu.
Thang điểm gợi ý: câu hỏi cụ thể 0,4; riêng tư 0,3; sản phẩm và nguồn 0,3.
HS không được ghi câu trả lời như một cuộc phỏng vấn đã diễn ra khi chưa thực hiện.