Giáo án Bài 7. Ngành nghề kĩ thuật, công nghệ

Huy động kiến thức nền và xác định vấn đề bài học: trong một xưởng kĩ thuật có những vai trò nghề nào và mỗi vai trò làm việc gì.

GV chiếu tình huống: 'Một xưởng cơ khí mô hình cần chế tạo một chi tiết mới. Có người vẽ bản vẽ chi tiết, có người điều khiển máy theo quy trình đã được đào tạo, có người kiểm tra định kỳ và ghi lại tình trạng máy.'
GV hỏi: (1) Ai là người đề xuất cách làm để chi tiết đáp ứng yêu cầu? (2) Ai là người điều khiển máy? (3) Ai là người duy trì máy hoạt động tốt?
HS trả lời nhanh, GV ghi các đáp án lên bảng để dẫn vào bài.

Dự kiến HS trả lời: (1) Người thiết kế, vì đề xuất và cụ thể hóa giải pháp đáp ứng yêu cầu; (2) Người vận hành, vì điều khiển thiết bị trong phạm vi được đào tạo; (3) Người bảo trì, vì duy trì và kiểm tình trạng thiết bị theo kế hoạch.
Kết quả: HS nhận ra ba vai trò Thiết kế, Vận hành, Bảo trì là nội dung chính của bài.

HS nêu được khái niệm và phân biệt được nhiệm vụ của Thiết kế, Vận hành, Bảo trì.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1. HS đọc ba khái niệm trong bài, đối chiếu với tình huống mở đầu và điền bảng.
GV đặt câu hỏi: (1) Thiết kế khác Vận hành ở điểm nào? (2) Vì sao bảo trì không phải là vận hành? (3) Một người có thể làm cả ba việc không? Nếu có thì trong điều kiện nào?

Nội dung HS hoàn thành trong Phiếu học tập số 1:

• Thiết kế: đề xuất và cụ thể hóa giải pháp đáp ứng yêu cầu; ví dụ: vẽ bản vẽ chi tiết của mô hình cơ khí.
• Vận hành: điều khiển quá trình hoặc thiết bị trong phạm vi được đào tạo; ví dụ: điều khiển mô hình băng tải theo quy trình đã học.
• Bảo trì: duy trì và kiểm tình trạng thiết bị theo kế hoạch hoặc nhu cầu; ví dụ: kiểm tra mô hình pin và ghi kết quả đo vào phiếu.
  Kết luận dự kiến: Thiết kế hướng đến việc tạo ra giải pháp; Vận hành hướng đến việc điều khiển; Bảo trì hướng đến việc giữ thiết bị hoạt động ổn định. Một người có thể làm nhiều việc nhưng phải trong phạm vi năng lực và được đào tạo.

HS mô tả được hồ sơ nghề kĩ thuật viên cơ khí gồm nhiệm vụ, năng lực, minh chứng học sinh và nguồn thông tin, đồng thời nêu được giới hạn an toàn.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 dựa trên mẫu hồ sơ nghề kĩ thuật viên cơ khí: đọc bản vẽ, đo kiểm và ghi sai lệch.
GV đặt câu hỏi: (1) Minh chứng nào của học sinh là phù hợp khi chưa được vận hành máy công nghiệp? (2) Vì sao phải ghi nguồn đào tạo chính thức và ngày tra cứu? (3) Vì sao không dùng số liệu năm 2020 để nói chắc nhu cầu nghề năm hiện tại?

Nội dung HS hoàn thành trong Phiếu học tập số 2:

• Nhiệm vụ: đọc bản vẽ, đo kiểm chi tiết mô hình và ghi sai lệch.
• Năng lực: đo và ghi số liệu chính xác; có trách nhiệm với kết quả đo.
• Minh chứng: phiếu đo mô hình pin và bản vẽ mô hình; không cần vận hành máy công nghiệp.
• An toàn: chỉ thao tác trên mô hình, không mở bộ nguồn lưới điện.
• Nguồn: tra cơ sở đào tạo hoặc thông báo chính thức theo năm, ghi ngày tra cứu.
  Kết luận dự kiến: số liệu năm 2020 là dữ liệu lịch sử, cần tra báo cáo hiện hành của Cục Thống kê hoặc tin tuyển dụng cập nhật để biết nhu cầu hiện tại; không suy ra xu hướng hay mức lương chắc chắn khi thiếu dữ liệu mới.

HS vận dụng khái niệm Thiết kế, Vận hành, Bảo trì để giải bài tập; nhận biết được quan niệm sai về điểm tự đánh giá và tính toán phần trăm điểm đạt.

Đề bài (HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn):

1. Mô tả nào đúng về Thiết kế? A. Một điểm tự đánh giá cao bảo đảm được tuyển vào mọi vị trí kĩ thuật; B. Đề xuất và cụ thể hóa giải pháp đáp ứng yêu cầu; C. Điều khiển quá trình hoặc thiết bị trong phạm vi được đào tạo; D. Duy trì và kiểm tình trạng thiết bị theo kế hoạch hoặc nhu cầu.
2. Ghép thuật ngữ với ý nghĩa: Thiết kế, Vận hành, Bảo trì.
3. Đúng hay sai: 'Một điểm tự đánh giá cao bảo đảm được tuyển vào mọi vị trí kĩ thuật.'
4. Điền vào chỗ trống: Điều khiển quá trình hoặc thiết bị trong phạm vi được đào tạo được gọi là {{1}}.
5. Ma trận 3 tiêu chí có điểm 3, 2, 3, tối đa 3 mỗi tiêu chí. Phần trăm điểm đạt so với tối đa, làm tròn 1 chữ số thập phân là bao nhiêu?
   (Học sinh có thể kiểm tra thêm các câu tương tự trên trang NeoEdu.)

Đáp án:

1. B. Đề xuất và cụ thể hóa giải pháp đáp ứng yêu cầu.
2. Thiết kế – đề xuất và cụ thể hóa giải pháp đáp ứng yêu cầu; Vận hành – điều khiển quá trình hoặc thiết bị trong phạm vi được đào tạo; Bảo trì – duy trì và kiểm tình trạng thiết bị theo kế hoạch hoặc nhu cầu.
3. Sai. Tuyển dụng có yêu cầu cụ thể; điểm tự đánh giá chỉ minh họa, cần năng lực, bằng chứng và điều kiện thực.
4. Vận hành.
5. $\dfrac{3+2+3}{9} \times 100 \approx 88{,}9\%$. Đáp số: 88,9. Đây chỉ là tỉ lệ điểm đạt so với tối đa, không phải xác suất trúng tuyển.

HS vận dụng quy trình bốn bước để tìm hiểu một vai trò nghề kĩ thuật phù hợp với bản thân và lập kế hoạch rèn luyện ban đầu.

Nhiệm vụ cá nhân: chọn một vai trò trong ba vai trò Thiết kế, Vận hành, Bảo trì và thực hiện theo thứ tự:
(1) Chọn vai trò nghề cần tìm hiểu.
(2) Tra nhiệm vụ và điều kiện đào tạo trên nguồn chính thức (ghi ngày tra).
(3) Đối chiếu bằng chứng cá nhân (ví dụ: điểm môn Công nghệ, bài làm về vẽ hoặc đo, hoạt động câu lạc bộ).
(4) Lập kế hoạch rèn và xem lại lựa chọn.
GV hỏi: 'Bằng chứng nào của em đang thiếu? Em cần rèn kĩ năng nào trước?'
Lưu ý: mọi lựa chọn có thể điều chỉnh; không chọn nghề theo quảng cáo lương.

Sản phẩm cá nhân: một phiếu gồm vai trò đã chọn; nhiệm vụ và điều kiện đào tạo đã tra (ghi nguồn và ngày); bằng chứng hiện có; ít nhất một việc cần rèn trong 2 tuần tới (ví dụ: 'Luyện đọc bản vẽ đơn giản và ghi số đo chính xác').
Kết quả dự kiến: HS nhận ra mối liên hệ giữa vai trò nghề, năng lực và bằng chứng cá nhân, đồng thời lập được kế hoạch rèn luyện cụ thể.