Giáo án Tin học 10 · Toàn bộ sách chính (đồ họa và Python)

Tin họcLớp 10Phần 1. Chủ đề 1. Máy tính và xã hội tri thức

Giáo án Bài 5. Dữ liệu lôgic

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được hai giá trị logic Đúng và Sai, và giải thích được ý nghĩa của phép not (đảo giá trị), phép and (đúng khi cả hai đúng) và phép or (đúng khi ít nhất một đúng).
Giải thích được vai trò của dấu ngoặc trong biểu thức logic và phân biệt được phép so sánh (cho giá trị logic) với phép gán.
Lập được bảng chân trị cho hai biến $A$ và $B$ với đủ 4 trường hợp 00, 01, 10, 11, từ đó xác định được điều kiện phù hợp với yêu cầu.
Vận dụng được phép and, or, not để viết điều kiện logic cho tình huống mượn sách, có cả ngoại lệ.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: Chủ động đọc ví dụ và bài tập tương tác trên trang NeoEdu, tự kiểm tra kết quả bảng chân trị của mình trước khi trình bày.
Giao tiếp và hợp tác: Thảo luận theo cặp, dùng đúng thuật ngữ “đúng/sai”, “và”, “hoặc”, “phủ định” khi giải thích kết quả cho bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Phân tích yêu cầu “có thẻ và còn sách”, liệt kê đủ trường hợp, chọn phép logic phù hợp và đề xuất điều kiện có ngoại lệ hợp lí.

b) Năng lực đặc thù

NLa: Sử dụng và quản lí các phương tiện công nghệ thông tin và truyền thông: Mở và thao tác trên trang bài học NeoEdu để xem ví dụ và làm bài tập tương tác của bài.
NLc: Giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông: Dùng bảng chân trị để kiểm tra mọi trường hợp thay vì chỉ thử một ví dụ khi chọn điều kiện mượn sách.
NLd: Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong học và tự học: Tự kiểm tra đáp án bài tập trắc nghiệm trên NeoEdu và ghi lại những lỗi thường gặp (nhầm and với or, nhầm gán với so sánh).
NLe: Hợp tác trong môi trường số: Trao đổi kết quả bảng chân trị với bạn cùng bàn qua phiếu học tập hoặc màn hình chung khi trình bày.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: Hoàn thành đủ bốn dòng của bảng chân trị và các bài tập 1 đến 6, không bỏ trường hợp nào.
Trách nhiệm: Kiểm tra lại kết quả của mình và của nhóm trước khi nộp phiếu học tập, nhận lỗi nếu chọn sai phép logic.
Trung thực: Ghi đúng kết quả tính được theo bảng chân trị, không sửa đáp án để khớp với dự đoán ban đầu.
Nhân ái: Giải thích cho bạn chưa hiểu bằng cách lấy ví dụ cụ thể về thẻ thư viện và sách, không chê bai bạn trả lời sai.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ để trình bày tình huống mượn sách và bảng chân trị mẫu.
Phiếu học tập số 1 (in cho mỗi cặp học sinh).
Bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/10/informatics/bai-5-du-lieu-logic (phần ví dụ và bài tập tương tác).
Bộ thẻ “Đúng” – “Sai” hoặc bảng nhỏ để HS giơ khi làm bài tập trắc nghiệm nhanh.

2. Học sinh

Vở ghi, bút, thước.
Điện thoại hoặc máy tính bảng có kết nối internet (nếu có) để truy cập trang NeoEdu theo nhóm đôi.
Bảng nháp hoặc tờ giấy nháp để lập bảng chân trị.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 4 phút

Tình huống mượn sách thư viện

a) Mục tiêu

Huy động kiến thức sẵn có về các từ “và”, “hoặc”, “không” và nhận ra điều kiện trong đời sống có thể viết dưới dạng đúng/sai.

b) Nội dung

GV trình bày tình huống: “Bạn được mượn sách khi có thẻ thư viện và thư viện còn sách.” HS trả lời câu hỏi: (1) Trường hợp nào bạn chắc chắn không được mượn? (2) Nếu chỉ có thẻ mà hết sách thì sao? (3) Từ nào trong câu nối hai điều kiện?

c) Sản phẩm

HS nhận ra: cần cả hai điều kiện (có thẻ và còn sách) mới được mượn; nếu thiếu một trong hai thì không được mượn. Từ nối là “và”. Từ đó GV dẫn vào bài: mỗi điều kiện chỉ có hai giá trị Đúng hoặc Sai, và cần một cách kiểm tra đầy đủ các trường hợp.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu tình huống mượn sách và nêu ba câu hỏi gợi mở, yêu cầu HS suy nghĩ 30 giây trước khi trả lời.
Học sinh
HS đọc tình huống, suy nghĩ cá nhân và chuẩn bị câu trả lời.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, gợi ý nếu HS còn lúng túng: “Nếu bạn có thẻ nhưng thư viện hết sách thì sao?”
Học sinh
HS tự trả lời trong đầu hoặc ghi nhanh vào nháp.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 đến 3 HS trả lời, ghi nhanh lên bảng các ý: “có thẻ và còn sách”, “thiếu một điều kiện thì không mượn”.
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Không được mượn nếu không có thẻ.” “Nếu hết sách thì không mượn được dù có thẻ.” “Từ nối là và.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét và chốt: điều kiện ghép bằng “và” chỉ đúng khi cả hai điều kiện đúng; bài học hôm nay sẽ giúp kiểm tra điều này một cách đầy đủ.
Học sinh
HS ghi tựa bài “Dữ liệu logic” vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Giá trị logic và các phép not, and, or

a) Mục tiêu

Nêu được hai giá trị logic và định nghĩa đúng các phép not, and, or; phân biệt được phép so sánh với phép gán.

b) Nội dung

Nhóm đôi đọc phần định nghĩa trong bài học và hoàn thành bảng sau: phép not đảo giá trị; and đúng khi cả hai đúng; or đúng khi ít nhất một đúng. Sau đó trả lời: (1) Biểu thức “(A or B) and C” khác “A or (B and C)” ở điểm nào? Vì sao cần dấu ngoặc? (2) Phép so sánh “ $x = 5$ ” và phép gán “ $x \leftarrow 5$ ” khác nhau ở đâu?

c) Sản phẩm

Kiến thức HS rút ra:

not: đảo giá trị, not Đúng là Sai, not Sai là Đúng.
and: chỉ Đúng khi cả hai đúng.
or: Đúng khi ít nhất một đúng, chỉ Sai khi cả hai Sai.
Dấu ngoặc quy định thứ tự tính; hai biểu thức trên có thể cho kết quả khác nhau nên cần ngoặc khi viết.
Phép so sánh cho kết quả Đúng hoặc Sai; phép gán dùng để đưa một giá trị vào biến. Không nhầm dấu gán với dấu so sánh bằng.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu nhiệm vụ, phát bảng định nghĩa khuyết và yêu cầu nhóm đôi hoàn thành trong 5 phút, sau đó trả lời hai câu hỏi phụ.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, mở sách hoặc trang NeoEdu để đọc lại phần định nghĩa.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát, hỗ trợ cặp còn yếu bằng câu hỏi: “Khi A đúng và B sai, and cho kết quả gì?”
Học sinh
HS điền bảng và thảo luận. Dự kiến HS trả lời: “Phép not đảo giá trị.” “Phép and cần cả hai đúng.” “Dấu ngoặc quyết định phép nào thực hiện trước.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời một cặp trình bày bảng định nghĩa và một cặp trình bày câu trả lời về phép gán và so sánh; các cặp khác bổ sung.
Học sinh
Đại diện cặp trình bày. Dự kiến HS nói: “Dấu ‘=’ trong so sánh cho kết quả Đúng/Sai, còn gán thì đưa giá trị vào biến.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt ba phép logic bằng định nghĩa ngắn gọn, nhấn mạnh vai trò dấu ngoặc và sự khác nhau giữa so sánh và gán.
Học sinh
HS ghi bảng định nghĩa vào vở, đánh dấu phần cần nhớ.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 13 phút

Lập bảng chân trị cho điều kiện mượn sách

a) Mục tiêu

Lập được bảng chân trị cho hai biến $A$ và $B$ đủ 4 trường hợp; xác định được phép logic phù hợp với điều kiện “có thẻ và còn sách”.

b) Nội dung

Nhóm đôi làm theo Phiếu học tập số 1. Đặt $A$ là “có thẻ thư viện”, $B$ là “còn sách”. Quy trình: liệt kê các tổ hợp 00, 01, 10, 11; tính giá trị $A$ and $B$ và $A$ or $B$ cho từng dòng; nêu điều kiện đúng với mục tiêu “được mượn sách”. Sau đó HS trả lời: Vì sao bảng chân trị giúp kiểm tra tốt hơn chỉ thử một ví dụ?

c) Sản phẩm

Bảng chân trị HS hoàn thành:

$A$ and $B$ : Sai, Sai, Sai, Đúng (các dòng 00, 01, 10, 11).
$A$ or $B$ : Sai, Đúng, Đúng, Đúng.
Kết luận: điều kiện “có thẻ và còn sách” dùng phép and vì chỉ trường hợp 11 (cả hai đúng) mới được mượn. Phép or sẽ cho phép mượn khi thiếu một điều kiện, nên không phù hợp với chính sách này.
Lí do dùng bảng: bảng liệt kê đủ mọi trường hợp, không bị bỏ sót như khi chỉ thử một ví dụ.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 1, nêu rõ quy trình ba bước và yêu cầu HS ghi kết quả vào bảng.
Học sinh
HS nhận phiếu, ghi tên hai thành viên và bắt đầu làm việc.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi kiểm tra các cặp, hỏi: “Dòng 01 nghĩa là gì trong tình huống này?” để HS hiểu $A=0$ , $B=1$ tức không có thẻ nhưng còn sách.
Học sinh
HS điền bảng, trao đổi kết quả trong nhóm. Dự kiến HS trả lời: “Dòng 01 là không có thẻ nhưng còn sách, nên không được mượn.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời một cặp đọc kết quả hai cột and và or, cả lớp kiểm tra lại từng dòng; GV hỏi thêm: “Nếu chỉ thử 10 và 11 thì có kết luận đúng không?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Không đủ, vì chưa kiểm tra trường hợp 00 và 01, dễ bỏ sót sai lầm.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: dùng and cho điều kiện cần cả hai; bảng chân trị đảm bảo kiểm tra đủ mọi trường hợp; đây là cách làm chuẩn khi thiết kế điều kiện.
Học sinh
HS hoàn thiện đáp án đúng trong phiếu và ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Trắc nghiệm nhanh củng cố phép logic

a) Mục tiêu

Vận dụng định nghĩa not, and, or và số dòng đúng trong bảng chân trị để trả lời nhanh các câu hỏi.

b) Nội dung

GV chiếu lần lượt các câu hỏi. HS giơ thẻ Đúng hoặc Sai, hoặc chọn đáp án. Bài tập: (1) $A$ đúng, $B$ sai, $A$ and $B$ bằng gì? A. Sai; B. Đúng; C. Không xác định; D. Số 2. (2) “ $A$ or $B$ đúng nếu cả hai đúng” là đúng hay sai? (3) “not True bằng True” là đúng hay sai? (4) Trong 4 dòng bảng chân trị, $A$ and $B$ đúng mấy dòng? (5) $A$ or $B$ đúng mấy dòng? (6) Ghép phép: and, or, not với “Cả hai đúng”, “Ít nhất một đúng”, “Đảo giá trị”.

c) Sản phẩm

Đáp án:
(1) A. Sai (cả hai phải đúng, nên and cho Sai).
(2) Đúng (or đúng khi ít nhất một đúng, bao gồm cả trường hợp cả hai đúng).
(3) Sai (not đảo giá trị, nên not True bằng False).
(4) 1 dòng (chỉ dòng True, True).
(5) 3 dòng (trừ dòng False, False).
(6) and – Cả hai đúng; or – Ít nhất một đúng; not – Đảo giá trị.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu luật chơi: đọc câu hỏi, HS giơ thẻ hoặc chọn đáp án trong 30 giây mỗi câu.
Học sinh
HS lắng nghe luật và chuẩn bị thẻ Đúng/Sai.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV chiếu từng câu, đếm nhanh và ghi số HS đúng ở mỗi câu để phát hiện chỗ chưa vững.
Học sinh
HS giơ thẻ hoặc chọn đáp án. Dự kiến HS nhầm ở câu (2) và (3), nhiều em còn lẫn giữa and và or.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV yêu cầu HS giải thích ngắn câu (2) và (3) để sửa nhầm lẫn; GV hỏi lại câu (4) để kiểm tra việc đếm dòng.
Học sinh
Dự kiến HS giải thích: “Or chỉ cần một vế đúng, không cần cả hai.” “Not đảo giá trị nên True thành False.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV công bố đáp án, nhận xét và nhấn mạnh: luôn dựa vào định nghĩa cho mọi trường hợp.
Học sinh
HS tự chấm bài làm của mình và sửa lỗi nếu có.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Thiết kế điều kiện mượn sách có ngoại lệ

a) Mục tiêu

Vận dụng and, or, not để viết điều kiện logic có ngoại lệ và giải thích lí do, đồng thời kiểm tra điều kiện áp dụng.

b) Nội dung

Nhóm đôi thảo luận tình huống: thư viện cho phép mượn trong trường hợp có thẻ hoặc có giấy ngoại lệ do giáo viên cấp (đặt $C$ là “được giáo viên cho phép”), nhưng vẫn cần còn sách ( $B$ ). Viết điều kiện bằng biểu thức logic và giải thích vì sao phải có dấu ngoặc. Hỏi thêm: Nếu $B$ sai thì điều kiện có cho mượn không? Vì sao?

c) Sản phẩm

Điều kiện: ( $A$ or $C$ ) and $B$ . Giải thích: Có thẻ hoặc có ngoại lệ hợp lệ (vế trong ngoặc đúng), và phải còn sách ( $B$ đúng). Dấu ngoặc bắt buộc để thực hiện “or” trước rồi mới “and”.
Nếu $B$ sai thì kết quả luôn Sai, dù $A$ hoặc $C$ đúng, vì không còn sách thì không được mượn.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV đưa tình huống ngoại lệ lên màn hình, yêu cầu nhóm đôi viết biểu thức và giải thích trong 5 phút.
Học sinh
HS đọc tình huống, thảo luận và viết biểu thức ra nháp.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV gợi ý: “Hãy tự hỏi: vế nào là điều kiện được chọn thay thế nhau?”
Học sinh
HS viết biểu thức. Dự kiến HS viết: “(A or C) and B”, giải thích được vai trò ngoặc.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời một cặp trình bày, các cặp khác kiểm tra bằng cách thử vài trường hợp đúng/sai.
Học sinh
Đại diện cặp trình bày và trả lời câu hỏi về trường hợp $B$ sai.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: điều kiện đúng là ( $A$ or $C$ ) and $B$ ; nhắc lại việc dùng bảng chân trị để kiểm tra các trường hợp khi thiết kế điều kiện.
Học sinh
HS ghi biểu thức đúng vào vở và tự đánh giá mức độ hiểu bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đặt $A$ là “có thẻ thư viện” (1 = có, 0 = không); $B$ là “còn sách” (1 = còn, 0 = hết).
Nhiệm vụ 1: Liệt kê 4 dòng: 00, 01, 10, 11.
Nhiệm vụ 2: Điền bảng sau:

Dòng 00: $A$ = ?, $B$ = ?, $A$ and $B$ = ?, $A$ or $B$ = ?
Dòng 01: $A$ = ?, $B$ = ?, $A$ and $B$ = ?, $A$ or $B$ = ?
Dòng 10: $A$ = ?, $B$ = ?, $A$ and $B$ = ?, $A$ or $B$ = ?
Dòng 11: $A$ = ?, $B$ = ?, $A$ and $B$ = ?, $A$ or $B$ = ?
Nhiệm vụ 3: Chọn phép logic phù hợp với điều kiện “được mượn sách khi có thẻ và còn sách”. Giải thích vì sao phép còn lại không phù hợp.
Nhiệm vụ 4: Nếu chỉ kiểm tra dòng 11 thì có đủ để kết luận không? Vì sao?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành Phiếu học tập số 1 (nếu chưa xong) và đọc lại định nghĩa not, and, or trong bài học.
Làm bài tập tương tác trên trang NeoEdu (neoedu.vn/learn/10/informatics/bai-5-du-lieu-logic), ghi lại những câu sai và nguyên nhân.
Viết điều kiện logic cho một tình huống trong đời sống có ít nhất một từ “và”, một từ “hoặc” và một từ “không”, lập bảng chân trị để kiểm tra và nộp vào tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.