Lịch sử lớp 12 · Chủ đề 5: Lịch sử đối ngoại của Việt Nam thời cận – hiện đại

Hồ sơ học tập nguyên bản — đọc trước các nhiệm vụ. Các diễn giải, ví dụ và dữ liệu minh hoạ dưới đây được viết mới; không phải bản chép nguồn lịch sử hoặc lời thơ.

Những con đường tìm sự ủng hộ đầu thế kỉ XX

Trong hoàn cảnh mất độc lập, các nhà yêu nước tìm cách liên hệ bên ngoài để học tập, vận động hoặc tranh thủ giúp đỡ. Phan Bội Châu tổ chức phong trào Đông du từ 1905, đưa thanh niên sang Nhật, tìm sự ủng hộ chống Pháp; sau chuyển hoạt động sang Trung Quốc và các địa bàn khác. Hi vọng vào một cường quốc có giới hạn vì các chính phủ theo đuổi lợi ích riêng; sự hợp tác Nhật–Pháp dẫn tới trục xuất lưu học sinh, cho thấy không thể chỉ dựa viện trợ từ ngoài.

Phan Châu Trinh chủ trương khai dân trí, chấn dân khí, cải thiện dân sinh, vận động cải cách và hoạt động tại Pháp, dùng diễn thuyết, báo chí để đấu tranh. Hoạt động đối ngoại thời này đa dạng, không phải ai cũng cùng đường lối bạo động hoặc nhờ một nước. Khi đánh giá, cần nêu mục tiêu, phương thức, kết quả và giới hạn thay vì chỉ chia nhân vật thành “thành công” hoặc “thất bại” tuyệt đối.

Nguyễn Ái Quốc và sự kết nối cách mạng quốc tế

Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước ngày 5–6–1911. Tại Pháp, Nguyễn Ái Quốc cùng những người yêu nước vận động, gửi bản yêu sách đến Hội nghị Véc-xai năm 1919, đòi các quyền dân chủ cho người Việt. Năm 1920, việc tiếp cận luận cương Lê-nin và tham gia Đại hội Tua là bước chuyển hướng con đường giải phóng, gắn độc lập dân tộc với cách mạng vô sản. Các hoạt động ở Pháp, Liên Xô, Trung Quốc giúp xây dựng quan hệ, truyền bá lí luận, đào tạo cán bộ và chuẩn bị tổ chức.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập 1930, đối ngoại cách mạng gắn với phong trào cộng sản, chống thực dân, chống phát xít. Trong giai đoạn chuẩn bị Cách mạng tháng Tám, Việt Minh tìm liên hệ với lực lượng Đồng minh chống Nhật, đồng thời giữ chủ động về mục tiêu độc lập. Quan hệ quốc tế là nguồn hỗ trợ, không thay thế lực lượng trong nước. Phải tránh suy một tiếp xúc chiến thuật là sự công nhận ngoại giao chính thức của toàn bộ một nhà nước.

Ví dụ đã giải

Tình huống: Có thể gọi một cuộc gặp với sĩ quan Đồng minh là lập quan hệ ngoại giao chính thức không?

Lời giải: Chưa đủ. Cần văn bản và hành vi công nhận có thẩm quyền giữa các chủ thể quốc tế. Gặp gỡ hoặc phối hợp chống kẻ thù chung có thể chỉ là hợp tác cụ thể, có phạm vi giới hạn.

Ghi nhớ: Đối ngoại yêu nước đầu X Xđa dạng; Nguyễn Ái Quốc kết nối quốc tế với tìm đường, đào tạo, tổ chức; hỗ trợ bên ngoài không thay nội lực và chủ động.