Lịch sử lớp 12 · Chủ đề 1: Thế giới trong và sau Chiến tranh lạnh

Hồ sơ học tập nguyên bản — đọc trước các nhiệm vụ. Các diễn giải, ví dụ và dữ liệu minh hoạ dưới đây được viết mới; không phải bản chép nguồn lịch sử hoặc lời thơ.

Ra đời từ yêu cầu ngăn chiến tranh thế giới

Những tổn thất của Chiến tranh thế giới thứ hai làm nổi bật yêu cầu có một tổ chức quốc tế rộng rãi để duy trì hoà bình. Các nước Đồng minh chuẩn bị ý tưởng trong chiến tranh; Hội nghị I-an-ta tháng 2–1945 thống nhất xúc tiến thành lập. Từ 25–4 đến 26–6–1945, hội nghị tại Xan Phran-xi-xcô soạn thảo và kí Hiến chương. Ngày 24–10–1945, Hiến chương có hiệu lực sau khi đủ điều kiện phê chuẩn, Liên hợp quốc chính thức ra đời. Không nhầm ngày kí với ngày tổ chức chính thức thành lập.

Mục tiêu gồm giữ hoà bình, an ninh quốc tế; phát triển quan hệ hữu nghị trên cơ sở bình đẳng, quyền tự quyết; hợp tác giải quyết vấn đề kinh tế, xã hội, văn hoá, nhân đạo, thúc đẩy quyền con người. Đây là khuôn khổ hợp tác giữa các quốc gia, không phải một chính phủ thế giới thay thế chủ quyền thành viên.

Nguyên tắc, cơ quan và vai trò có giới hạn

Các nguyên tắc quan trọng gồm bình đẳng chủ quyền, thực hiện thiện chí nghĩa vụ, giải quyết tranh chấp hoà bình, không đe doạ hay dùng vũ lực trái Hiến chương, không can thiệp công việc thuộc thẩm quyền nội bộ theo giới hạn Hiến chương. Đại hội đồng là diễn đàn của các thành viên; Hội đồng Bảo an chịu trách nhiệm chính về hoà bình, an ninh; các cơ quan khác gồm Hội đồng Kinh tế và Xã hội, Toà án Công lí quốc tế, Ban Thư kí, Hội đồng Quản thác. Hội đồng Quản thác đình chỉ hoạt động thường xuyên năm 1994, không có nghĩa bị xoá khỏi danh sách cơ quan chính.

Liên hợp quốc góp phần trung gian hoà giải, gìn giữ hoà bình, phi thực dân hoá, cứu trợ, phát triển và xây dựng luật quốc tế. Tác dụng phụ thuộc hợp tác thành viên, nguồn lực và tương quan quốc tế; tổ chức không ngăn được mọi xung đột. Khi nói nguyên tắc nhất trí của các cường quốc, cần hiểu cơ chế biểu quyết Hội đồng Bảo an, không coi mọi quyết định của mọi cơ quan đều cần tất cả thành viên nhất trí. Việt Nam gia nhập ngày 20–9–1977, tham gia hợp tác phát triển và gìn giữ hoà bình theo cơ chế quốc tế.

Ví dụ đã giải

Tình huống: Hai nhãn ghi 26–6 và 24–10–1945 có nhất thiết mâu thuẫn không?

Lời giải: Không. Nhãn thứ nhất có thể nói ngày kí Hiến chương; nhãn thứ hai nói ngày Hiến chương có hiệu lực và tổ chức chính thức ra đời. Phải xác định loại sự kiện trước khi sửa niên đại.

Ghi nhớ: Liên hợp quốc chính thức ra đời 24–10–1945; hoạt động theo Hiến chương với cơ quan khác chức năng; có đóng góp lớn nhưng phụ thuộc hợp tác quốc gia.