Lịch sử lớp 10 · Chủ đề 1: Lịch sử và Sử học

Hồ sơ học tập tự biên soạn để dùng độc lập với bài giảng:

Hai nghĩa của lịch sử
Một cây cầu đã được xây dựng và sử dụng trong quá khứ thuộc hiện thực lịch sử: sự việc xảy ra khách quan, không phụ thuộc mong muốn của người viết hôm nay. Bản khảo cứu về cầu lại thuộc lịch sử được nhận thức: tác giả lựa chọn nguồn, đặt câu hỏi và giải thích dấu vết. Hai nghĩa liên hệ nhưng không đồng nhất. Một sự kiện chỉ xảy ra một lần, còn nhận thức có thể được bổ sung khi xuất hiện hồ sơ mới. Khác biệt cách trình bày không chứng minh rằng quá khứ có thể bị thay đổi.

Sử học nghiên cứu như thế nào?
Sử học nghiên cứu toàn bộ quá khứ con người, từ cá nhân, cộng đồng đến nhân loại, kể cả quan hệ giữa con người với tự nhiên. Chức năng nhận thức cung cấp hiểu biết có kiểm chứng; chức năng giáo dục nuôi dưỡng trách nhiệm, lòng yêu nước và sự tôn trọng khác biệt. Nhiệm vụ nghiên cứu đòi hỏi phát hiện, thẩm định, đối chiếu sử liệu và trình bày kết quả trung thực. Bài học kinh nghiệm giúp suy nghĩ về hiện tại chứ không tiên đoán chắc chắn mọi tương lai.

Xưởng sử liệu: tách dấu vết và lời giải thích
Tình huống giả định: hồ sơ A ghi cầu hoàn thành năm 1902; hồi ức B viết năm 1960 kể lại ngày khánh thành; tiểu thuyết C sáng tạo lời thoại của người thợ. A gần sự kiện hơn nhưng vẫn phải kiểm tra xuất xứ. B cung cấp kí ức và góc nhìn muộn. C có ích khi nghiên cứu đời sống văn học, không tự nó chứng minh lời thoại từng được nói. Ghi tác giả, thời điểm, loại nguồn, thông tin rút ra và giới hạn cho từng mục; chỉ kết luận trong phạm vi chứng cứ.